Turkuaz Kart Aracılığıyla Türk Vatandaşlığının Kazanılması

1. Giriş

5901 sayılı Türk Vatandaşlığı Kanunu’nun 12. maddesi, Türk vatandaşlığının istisnai olarak kazanılması hallerini düzenlemektedir. Söz konusu maddenin (b) bendi, iki farklı yabancı grubunu tek bir başlık altında bir araya getirmektedir:

1. 6458 sayılı Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanunu’nun (YUKK) 31. maddesinin birinci fıkrasının (j) bendi uyarınca —gayrimenkul, sabit sermaye, istihdam veya banka mevduatı yatırımı yoluyla elde edilen— yatırım gerekçeli kısa dönem ikamet iznine sahip olan yabancılar; ve

2. Yabancı eşleri ile kendilerinin veya eşlerinin ergin olmayan ya da bağımlı yabancı çocukları ile birlikte Turkuaz Kart sahipleri.

Aynı hüküm altında gruplandırılmış olsalar da, bu iki yol farklı hukuki dayanaklara, farklı uygunluk kriterlerine ve farklı prosedürlere dayanmaktadır. Sıklıkla yanlış anlaşılan bir husus mevcuttur: Yatırım yoluyla ikamet izni süreci belirli bir parasal eşik (örneğin 400.000 ABD Doları tutarında gayrimenkul edinimi) gerektirirken, Turkuaz Kart yolunda böyle bir parasal eşik bulunmamaktadır; uygunluk, liyakat esaslı bir puanlama sistemi çerçevesinde değerlendirilir. Bu makale yalnızca Turkuaz Kart yolunu ele almaktadır.

2. Turkuaz Kart Nedir ve Kimler Hak Kazanabilir?

Turkuaz Kart, Turkuaz Kart Yönetmeliği (14 Mart 2017 tarihli ve 30007 sayılı Resmî Gazete) ile düzenlenmiş olup sahibine Türkiye’de süresiz çalışma ve ikamet hakkı, hak sahibi aile üyelerine ise ikamet hakkı bahşetmektedir. Yönetmeliğin 5. maddesi uyarınca, Turkuaz Kart şu şekilde değerlendirilen yabancılara verilebilir:

"(a) Eğitim düzeyi, ücreti, mesleki bilgisi ve deneyimi, bilim ve teknolojiye katkısı ve benzeri nitelikleri itibarıyla yüksek nitelikli işgücü olarak kabul edilen, (b) Yatırım veya ihracat düzeyi, sağlayacağı istihdamın büyüklüğü, bilimsel ve teknolojik gelişmeye katkısı ve benzeri özellikleri itibarıyla yüksek nitelikli yatırımcı olarak kabul edilen, (c) Bilimsel ve teknolojik gelişmeler yönünden stratejik kabul edilen veya ulusal çıkarlar açısından bilim, sanayi ve teknoloji alanlarında uluslararası düzeyde çalışmalar yürüten bilim insanı veya araştırmacı, (ç) Kültürel, sanatsal veya sportif faaliyetler açısından uluslararası düzeyde başarılı olan, (d) Türkiye’nin veya Türk kültürünün uluslararası düzeyde tanınmasına veya tanıtılmasına katkı sağlayan..." (Turkuaz Kart Yönetmeliği, m. 5)

Başvurular, Yönetmeliğin 9. maddesi uyarınca Bakanlıkça belirlenen puanlama sistemi kapsamında değerlendirilir; gerekli puanı alan başvurular onaylanır.

3. Turkuaz Kart ile Vatandaşlık Arasındaki İlişki

Yalnızca Turkuaz Kart sahibi olmak, kendiliğinden vatandaşlık hakkı doğurmaz. Bu ilişki, 5901 sayılı Kanun’un 12. maddesinin birinci fıkrasının (b) bendi ile Turkuaz Kart Yönetmeliği’nyin 19. maddesinin üçüncü fıkrasının birlikte uygulanmasından kaynaklanmaktadır:

"Millî güvenlik ve kamu düzeni bakımından engel teşkil edecek bir hali bulunmamak şartıyla, Cumhurbaşkanı kararı ile aşağıda belirtilen yabancılar Türk vatandaşlığını kazanabilirler: (...) (b) 6458 sayılı Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanununun 31 inci maddesinin birinci fıkrasının (j) bendi uyarınca ikamet izni alanlar ile Turkuaz Kart sahibi yabancılar ve bunların yabancı eşi, kendisinin ve eşinin ergin olmayan veya bağımlı yabancı çocuğu." (5901 sayılı Kanun, m. 12(1)(b))

"5901 sayılı Kanunun 12 nci maddesinin birinci fıkrasının (b) bendi kapsamında yer alan Turkuaz Kart sahibi ve yakını, millî güvenlik ve kamu düzeni bakımından engel teşkil edecek bir hali bulunmaması, geçiş süresi kaydının kaldırılması ve Bakanlık teklifi üzerine Türk vatandaşlığını kazanabilir." (Turkuaz Kart Yönetmeliği, m. 19(3))

Bu hüküm kümülatif üç şart öngörmektedir: (i) millî güvenlik ve kamu düzeni bakımından engel teşkil edecek bir halin bulunmaması; (ii) geçiş süresi kaydının kaldırılmış olması —yani kart sahibinin ilk geçiş dönemi kartına değil, süresiz bir Turkuaz Kart'a sahip olması; ve (iii) Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı’nın vatandaşlık kazanımı için teklifte bulunması. Üçüncü şart, sürecin sonunda dahi vatandaşlığın kendiliğinden kazanılmadığını, nihai kararın Cumhurbaşkanı’nın takdirinde olduğunu göstermektedir.

4. Sürecin Aşamaları

4.1 Geçiş Süresi Turkuaz Kartı. Turkuaz Kart ilk olarak üç yıllık bir geçiş süresi kaydıyla düzenlenir (Yönetmelik, m. 15). Bu süre zarfında, Genel Müdürlük tarafından görevlendirilen bir uzman, kart sahibinin faaliyetlerini izler ve on ikişer aylık dönemler halinde izleme raporları hazırlar.

4.2 Süresiz karta geçiş. Geçiş süresi içinde kartın iptal edilmemiş olması kaydıyla, kart sahibi geçiş süresinin dolmasına yüz seksen gün kalmasından itibaren (ve her halükarda süre dolmadan önce) geçiş süresi kaydının kaldırılmasını talep edebilir. Nihai izleme raporunun olumlu olması durumunda geçiş süresi kaydı kaldırılır ve kart süresiz hale gelir (m. 17-18). Bu aşama, genel süreçteki asgari üç yıllık eşiği temsil eder.

4.3 Vatandaşlık başvurusu ve karar. Süresiz Turkuaz Kart elde edildikten sonra, Bakanlığın teklifi ve Cumhurbaşkanının kararı ile vatandaşlığın kazanılması mümkün hale gelir. Bu aşama için kanunen başkaca bir asgari süre öngörülmemiştir; ancak idari inceleme ve resmi teklif süreçlerini içerdiğinden, kesin bir süre taahhüt edilmesi hukuken mümkün değildir.

5. Sıklıkla Yanlış Anlaşılan Hususlar

• Turkuaz Kart edinmek, tek başına vatandaşlık başvuru hakkı doğurmaz; öncelikle kartın süresiz hale gelmesi gerekmektedir.

• Bu süreçte belirli bir yatırım tutarı (400.000 ABD Doları gibi) şartı bulunmamaktadır; uygunluk, liyakat esas alınarak puanlama sistemi üzerinden değerlendirilir.

• Nihai karar idarenin takdirindedir (Bakanlık teklifi + Cumhurbaşkanı kararı); belirtilen şartların yerine getirilmiş olması, kendiliğinden kazanılmış bir vatandaşlık hakkı doğurmaz.

• Eş ile ergin olmayan veya bağımlı çocuklar da kart sahibiyle birlikte aynı hükümden yararlanabilir, ancak millî güvenlik ve kamu düzeni şartı her bir kişi için ayrı ayrı değerlendirilir.