Turkuaz Kart Yoluyla Türk Vatandaşlığının Kazanılması

1. Giriş

5901 sayılı Türk Vatandaşlığı Kanunu'nun 12'nci maddesi, Türk vatandaşlığının istisnai yollarla kazanılmasını düzenlemektedir. Bu maddenin (b) bendi tek bir başlık altında iki farklı yabancı grubunu bir araya getirmektedir:

1. 6458 sayılı Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanunu (YUKK) m.31/1(j) uyarınca yatırım esaslı kısa dönem ikamet izni alan yabancılar (gayrimenkul, sabit sermaye, istihdam veya banka mevduatı yoluyla),

2. Turkuaz Kart sahibi yabancılar ve bunların yabancı eşi ile ergin olmayan veya bağımlı çocukları.

Bu iki grup aynı bentte anılsa da, hukuki dayanakları, aranan şartları ve süreçleri tamamen farklıdır. Piyasada sıklıkla karıştırılan bu iki yol arasındaki en önemli fark şudur: yatırım esaslı ikamet izninde belirli bir parasal eşik (ör. 400.000 USD değerinde taşınmaz) aranırken, Turkuaz Kart'ta böyle bir parasal eşik bulunmamaktadır; değerlendirme niteliğe dayalı bir puanlama sistemi üzerinden yapılır. Bu yazı yalnızca Turkuaz Kart yolunu ele almaktadır.

2. Turkuaz Kart Nedir, Kimlere Verilir?

Turkuaz Kart, 14.03.2017 tarihli ve 30007 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan Turkuaz Kart Yönetmeliği ile düzenlenmiş olup, yabancıya Türkiye'de süresiz çalışma ve ikamet hakkı, yakınlarına ise ikamet hakkı veren bir belgedir. Yönetmeliğin 5'inci maddesine göre Turkuaz Kart aşağıdaki niteliklerden birine sahip olduğu değerlendirilen yabancılara verilebilir:

"a) Eğitim düzeyi, ücreti, mesleki bilgisi ve deneyimi, bilim ve teknolojiye katkısı ve benzeri nitelikleri itibarıyla yüksek nitelikli işgücü olarak değerlendirilen, b) Yatırım veya ihracat düzeyi, sağlayacağı istihdamın büyüklüğü, bilimsel ve teknolojik gelişmeye yaptığı katkı ve benzeri özellikleri itibarıyla yüksek nitelikli yatırımcı olarak değerlendirilen, c) Bilimsel ve teknolojik gelişmeye katkı sağlayan veya bilim, sanayi ve teknoloji alanlarında uluslararası düzeyde ülke menfaatleri açısından stratejik kabul edilen çalışmalar ve araştırmalar yapan bilim insanı veya araştırmacı, ç) Kültürel, sanatsal veya sportif faaliyetler açısından uluslararası düzeyde başarılı olan, d) Türkiye'nin veya Türk kültürünün uluslararası tanınırlığına veya tanıtımına katkı sağlayan..." (Turkuaz Kart Yönetmeliği, m.5)

Başvurular, Yönetmeliğin 9'uncu maddesi uyarınca Bakanlıkça belirlenen bir puanlama sistemi üzerinden değerlendirilir; yeterli puanı alan başvurular olumlu sonuçlanır.

3. Turkuaz Kart'ın Vatandaşlıkla Bağlantısı

Turkuaz Kart sahipliği, kendiliğinden bir vatandaşlık hakkı doğurmaz. Bağlantı, TVK m.12/1(b) ile Turkuaz Kart Yönetmeliği m.19(3) hükümlerinin birlikte uygulanmasından doğar:

"Millî güvenlik ve kamu düzeni bakımından engel teşkil edecek bir hali bulunmamak şartıyla Cumhurbaşkanı kararı ile aşağıda belirtilen yabancılar Türk vatandaşlığını kazanabilirler: (...) b) 6458 sayılı Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanununun 31 inci maddesinin birinci fıkrasının (j) bendi uyarınca ikamet izni alanlar ile Turkuaz Kart sahibi yabancılar ve bunların yabancı eşi, kendisinin ve eşinin ergin olmayan veya bağımlı yabancı çocuğu." (5901 sayılı TVK, m.12/1-b)

"5901 sayılı Türk Vatandaşlığı Kanununun 12 nci maddesinin birinci fıkrasının (b) bendi kapsamında Turkuaz Kart sahibi ve yakını, millî güvenlik ve kamu düzeni bakımından engel teşkil edecek bir hali bulunmaması ve geçiş süresi kaydının kaldırılması şartıyla Bakanlıkça teklif edilmesi halinde Türk vatandaşlığını kazanabilir." (Turkuaz Kart Yönetmeliği, m.19/3)

Bu hükümden çıkan şart üç unsurdan oluşmaktadır: (i) millî güvenlik/kamu düzeni bakımından engel bulunmaması, (ii) geçiş süresi kaydının kaldırılmış olması (yani süresiz Turkuaz Kart'a sahip olunması) ve (iii) Bakanlığın (Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı) bu yönde bir teklifte bulunması. Üçüncü unsur, sürecin sonunda dahi vatandaşlığın otomatik değil, idari takdire bağlı olduğunu göstermektedir; nihai karar Cumhurbaşkanı kararıyla verilir.

4. Süreçteki Aşamalar

4.1 Geçiş süreli Turkuaz Kart. Turkuaz Kart, ilk verildiğinde üç yıllık bir geçiş süresi kaydıyla düzenlenir (Turkuaz Kart Yönetmeliği m.15). Bu süre boyunca Genel Müdürlükçe görevlendirilen bir uzman, on iki aylık dönemler hâlinde yabancının faaliyetlerini izler ve rapor hazırlar.

4.2 Süresiz Turkuaz Kart'a geçiş. Geçiş süresi içinde iptal edilmeyen kart için, sürenin dolmasına 180 gün kalmasından itibaren (ve süre dolmadan) geçiş kaydının kaldırılması talep edilebilir. Nihai izleme raporunun olumlu olması hâlinde geçiş kaydı kaldırılır ve kart süresiz hâle gelir (m.17-18). Bu aşama, sürecin en az üç yıl sürmesini gerektiren asgari eşiktir.

4.3 Vatandaşlık başvurusu ve karar. Süresiz Turkuaz Kart edinildikten sonra, Bakanlığın teklifi ve Cumhurbaşkanı kararıyla vatandaşlık kazanımı mümkün hâle gelir. Bu aşamada ayrı bir asgari süre öngörülmemekle birlikte, sürecin idari inceleme ve teklif aşamalarını içermesi nedeniyle kesin bir süre taahhüdünde bulunmak mümkün görünmemektedir.

5. Sık Karıştırılan Noktalar

• Turkuaz Kart almak, tek başına vatandaşlık başvurusu hakkı doğurmaz; öncelikle kartın süresiz hâle gelmesi gerekir.

• Bu yolda 400.000 USD gibi sabit bir yatırım tutarı yoktur; değerlendirme niteliğe ve puanlamaya dayalıdır.

• Sürecin sonunda vatandaşlık idarenin takdirine bağlıdır (Bakanlığın teklifi + Cumhurbaşkanı kararı); şartların sağlanması tek başına kazanılmış bir hak doğurmaz.

• Eş ve ergin olmayan/bağımlı çocuklar, kart sahibiyle birlikte aynı hükümden yararlanabilir; ancak bu kişiler için de millî güvenlik/kamu düzeni şartı ayrıca aranır.

Bu makale genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmış olup, güncel mevzuat esas alınarak yazılmıştır. Somut olaylara ilişkin değerlendirme için bir avukata danışılması önerilir.