Doğumla Türk Vatandaşlığının Kazanılması

5901 sayılı Türk Vatandaşlığı Kanunu uyarınca, Türk vatandaşlığı iki şekilde kazanılmaktadır: doğumla kazanılan vatandaşlık ve sonradan kazanılan vatandaşlık. Aşağıda, doğumla kazanılan vatandaşlığın hukuki dayanağı, kapsamı, başvuru usulü ve sürecin ergin (18 yaşını doldurmuş) kişilere ne şekilde uygulanacağı özetlenmiştir.

Kanun’un 6. maddesi gereğince, doğumla kazanılan vatandaşlık, soy bağı veya doğum yeri esasına göre kendiliğinden kazanılmakta olup, doğum anından itibaren hüküm ifade eder. Bu vatandaşlığın kazanılması için ayrıca bir işlem yapılmasına gerek yoktur; sonradan yapılacak başvurular, mevcut hakkın tespiti ve nüfus kütüğüne tescili niteliğindedir.

1. Soy Bağı Esasına Göre Türk Vatandaşlığının Kazanılması

Soy bağı esasına göre vatandaşlığın kazanılması, çocuğun doğum anında bağlı bulunduğu Türk vatandaşı ana veya babanın vatandaşlığını kazanmasını ifade eder. Kanun’un 7. maddesi, bu durumu üç farklı olasılık halinde düzenlemiştir:

• Evlilik birliği içinde, Türkiye’de veya yurt dışında Türk vatandaşı ana veya babadan doğan çocuk Türk vatandaşıdır.

• Evlilik birliği dışında, Türk vatandaşı ana ve yabancı babadan doğan çocuk Türk vatandaşıdır.

• Evlilik birliği dışında, Türk vatandaşı baba ve yabancı anadan doğan çocuk, baba ile arandaki soy bağının kurulmasını sağlayan usul ve esasların (örneğin tanıma veya babalık davası sonucu verilen mahkeme kararı) yerine getirilmesi halinde Türk vatandaşlığını kazanır.

Doğum anında ana veya babadan yalnızca birinin Türk vatandaşı olması yeterli olup, diğer eşin yabancı bir devlet vatandaşı olması çocuğun Türk vatandaşlığını kazanmasına engel teşkil etmez. Bu gibi durumlarda çocuk, hem Türk vatandaşlığını hem de diğer ebeveyninin tabi olduğu devletin mevzuatı uyarınca o devletin vatandaşlığını eş zamanlı olarak kazanabilir. Doğumla ortaya çıkan bu çoklu vatandaşlık durumu aşağıda ayrıca ele alınmaktadır.

2. Doğum Yeri Esasına Göre Türk Vatandaşlığının Kazanılması

Kanun’un 8. mülga ve mer’i hükümleri çerçevesinde, Türkiye’de doğan ve yabancı ana ve babasından dolayı doğumla herhangi bir ülkenin vatandaşlığını kazanamayan çocuk, doğumundan itibaren Türk vatandaşıdır. Bu hüküm, çocuğun vatansız (haymatlos) kalmasını önlemek amacıyla ihdas edilmiştir.

Ayrıca, Türkiye’de bulunmuş çocuk, aksi sabit olmadıkça Türkiye’de doğmuş sayılır.

3. Ergin Olduktan Sonra Yurt Dışından Yapılan Bildirimler

Kişinin doğumla Türk vatandaşlığını kazanmış olmasına rağmen, bu durumun nüfus kütüklerine tescil edilmemiş olduğu durumlar mevcuttur. Bu durum genellikle kişinin yurt dışında doğup büyümesi ve doğumun o dönemde Türk makamlarına bildirilmemiş olmasından kaynaklanmaktadır.

Bu kapsama giren kişiler, 18 yaşını doldurmuş olsalar dahi, Türk vatandaşı ana veya babadan dolayı doğumla Türk vatandaşı olduklarının Bakanlıkça yapılacak inceleme sonucunda tespiti halinde aile kütüklerine tescil edilebilirler. Ergin olunması bu kapsamda başvuru yapılmasına engel teşkil etmemekte olup, başvuru aşağıda belirtilen belgeler ile birlikte değerlendirmeye tabi tutulur.

Başvuru İçin Gerekli Belgeler

• Başvuru Formu (VAT-1)

• ICAO standartlarına uygun, arka fonu beyaz, biyometrik, 50x60 mm ebadında 2 adet fotoğraf

• Ana veya babadan birinin yabancı devlet vatandaşı olması halinde, bu ebeveynin kimliğini kanıtlayan usulüne göre onaylanmış belgenin ve başvuru sahibinin yabancı ebeveyni aracılığıyla o devletin vatandaşlığını kazanıp kazanmadığını gösteren usulüne göre onaylanmış belgenin noter tasdikli Türkçe tercümeleri

• Başvuru makamınca alınan ve başvuru sahibinin ana ve babasının (birinin ölmüş olması halinde varsa kardeşlerinin) akrabalık derecesini belirten imzalı beyanları

• Ana ve babanın her ikisinin de ölmüş olması halinde, müracaat makamınca alınan, varsa kardeşlerin ve üçüncü dereceye kadar olan yakınların akrabalık derecesini belirten imzalı beyanları

• Usulüne göre onaylanmış doğum belgesinin noter tasdikli Türkçe tercümesi

• Doğum belgesine dayanılarak düzenlenecek doğum tutanağı (VGF-10-01)

Başvuru Makamı ve Usulü

• Başvurular, yurt içinde yerleşim yerinin bulunduğu valiliğe (il nüfus ve vatandaşlık müdürlüğü), yurt dışında ise dış temsilciliklere (konsolosluk/büyükelçilik) bizzat yapılır.

• Başvuruların şahsen yapılması esas olup, bu hususta özel olarak düzenlenmiş vekaletnameye haiz vekil aracılığıyla da başvuru yapılabilir.

• Posta yoluyla yapılan başvurular kabul edilmez.

• Küçüklerin veya kısıtlıların başvuruları veli veya vasileri tarafından gerçekleştirilir.

• Başvuru tarihi, başvuru formunun kabul makamınca kayda alındığı tarih olarak esas alınır.

• Yabancı makamlarca düzenlenen resmi belgelerin tasdik işlemleri, Nüfus Hizmetleri Uygulama Yönetmeliği’nin 59. maddesine uygun olarak yerine getirilir.

• Yabancı makamlardan alınan diploma, pasaport gibi belgelerin yalnızca noter tasdikli Türkçe tercümelerinin ibrazı yeterlidir.

• Gerekli görülmesi halinde, ikamet tezkerelerinin aslına uygunluk tasdiki il müdürlüklerince de gerçekleştirilebilir.

4. Çoklu Vatandaşlık Beyanı

Doğumla Türk vatandaşlığını kazanan bir kişi, aynı zamanda başka bir devletin vatandaşlığına da sahip olabilir; bu durum yabancı ebeveynin ülkesindeki mevzuattan kaynaklanabilir. Türk hukuku çoklu vatandaşlığa izin vermekte olup, bu durumun başvuru ve tescil sürecinde beyan edilmesi yasal bir yükümlülüktür.

Bu kapsamda, başvuru formunun (VAT-1) "Çoklu Vatandaşlık İşlemi Yapılması İstenilen Kişiye Ait Bilgiler" başlıklı bölümünün doldurulması gerekmektedir. Başvuru sahibinin diğer bir devletin vatandaşlığına sahip olması veya bu vatandaşlığı doğumla kazanmış olması durumunda, aşağıdaki hususların beyan edilmesi ve ilgili belgelerin sunulması zorunludur:

• Hangi devletin vatandaşlığına sahip olunduğu

• Bu vatandaşlığın hangi tarihte ve ne şekilde kazanıldığı

• Bu durumu gösteren yabancı makamlarca düzenlenmiş belgelerin usulüne göre onaylanmış ve tercüme edilmiş suretleri

Bu bilgilerin eksik veya yanlış beyan edilmesi, tescil işlemlerinin gecikmesine veya sonradan kayıt düzeltme davalarının açılması ihtiyacına sebebiyet verebilir.