Miras Hukuku

Yazar:

Büşra Nişancı

Türkiye'de Mirasa Hangi Hukuk Uygulanır? Yabancılar İçin Saklı Pay Rehberi

Türkiye'deki gayrimenkul miraslarında saklı pay kurallarını inceleyen yabancı mirasçılar için Avukat Büşra Nişancı
İçindekiler
No headings found in container

Türkiye’de Mirasınıza Hangi Hukuk Uygulanır? Yabancı Uyruklular İçin Saklı Pay Sorusu

Yabancı müvekkillerimizden düzenli olarak şu iki soruyu almaktayız: "Kendi ülkemin hukukuna göre bir vasiyetname hazırladım; bu vasiyetname Türkiye’deki konutum için de geçerli midir?" ve "Eşim (veya ebeveynim) Türk vatandaşıydı, ben ise yabancı uyrukluyum; Türkiye’deki terekesi üzerinde saklı payım var mıdır?" Her iki soru da aynı hususa dayanmaktadır: Türkiye’nin milletlerarası özel hukukundaki miras kuralları ile ülkenin saklı pay (farz-ı miras) sistemi arasındaki ilişki.

Bu makale, Türkiye’yi ilgilendiren sınır ötesi miras uyuşmazlıklarında en sık kafa karışıklığına yol açan hususu netleştirmek amacıyla, kanun metinlerinden doğrudan alıntılar yaparak ilgili yasal hükümleri ve temel saklı pay kurallarını ortaya koymaktadır.

1. Türkiye’de Mirasa Hangi Hukuk Uygulanır? MÖHUK Madde 20

Yabancılık unsuru taşıyan miras ilişkileri, 5718 sayılı Milletlerarası Özel Hukuk ve Usul Hukuku Hakkında Kanun’un ("MÖHUK") 20. maddesine tabidir. İlgili maddenin ilgili fıkraları şu şekildedir:

(1) Miras ölenin millî hukukuna tabidir. Türkiye'de bulunan taşınmazlar hakkında Türk hukuku uygulanır.

(2) Mirasın açılması sebeplerine, iktisabına ve taksimine ilişkin hükümler mirasın bulunduğu ülke hukukuna tabidir.

(3) Türkiye'de bulunan ve mirasçısı kalmayan miras Devlete geçer.

(4) Ölüme bağlı tasarrufların şeklen geçerliliği 7 nci madde hükmüne tabidir. Ölenin millî hukukunun öngördüğü şekle uygun olarak yapılan ölüme bağlı tasarruflar da geçerlidir.

(5) Ölüme bağlı tasarrufta bulunma ehliyeti, tasarrufta bulunulduğu andaki tasarruf sahibinin millî hukukuna tabidir.

— MÖHUK Md. 20 (5718 Sayılı Kanun)

Bu hüküm iki aşamalı bir sistem öngörmektedir. Genel kural olarak miras, müteveffanın millî hukukuna tabidir; örneğin, bir İngiliz vatandaşının dünyanın herhangi bir yerindeki taşınır malvarlığı ve banka hesapları, kural olarak İngiliz miras hukukuna göre paylaştırılır. Ancak makale, bu genel kuralı belirttikten hemen sonra net bir istisna getirmektedir: Müteveffanın uyruğuna bakılmaksızın, Türkiye’de bulunan taşınmaz mallar Türk hukukuna tabidir. Bu durum, eşyanın bulunduğu yer hukukunun uygulanması anlamına gelen lex rei sitae ilkesinin miras hukukundaki yansımasıdır.

2. Türk Hukukunda Saklı Pay Nedir?

Türk miras hukukunun en belirgin özelliklerinden biri, miras bırakanın terekesi üzerindeki tasarruf özgürlüğünü sınırlayan saklı pay sistemidir. Kanun, belirli yakın akrabalara, vasiyetname veya miras sözleşmesiyle dahi ellerinden alınamayacak asgari bir miras payını garanti etmektedir. 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu’nun ("TMK") 506. maddesi saklı pay oranlarını şu şekilde belirlemiştir:

Saklı pay aşağıdaki oranlardan ibarettir:

  1. Altsoy için yasal miras payının yarısı,

  2. Ana ve babadan her biri için yasal miras payının dörtte biri,

  3. (Mülga: 4/5/2007 tarihli ve 5650 sayılı Kanun m. 2)

  4. Sağ kalan eş için, altsoy veya ana ve baba zümresiyle birlikte mirasçı olması hâlinde yasal miras payının tamamı, diğer hâllerde yasal miras payının dörtte üçü.

— TMK Md. 506 — Saklı pay

Altsoy (çocuklar ve onların altsoyu) birinci derece yasal mirasçıdır ve TMK Madde 495’te belirtildiği üzere saklı payın hesaplanmasında başlangıç noktasını oluşturur: "Miras bırakanın birinci derece mirasçıları, onun altsoyudur. Çocuklar eşit olarak mirasçıdırlar. Miras bırakandan önce ölmüş olan çocukların yerini, her derecede halefiyet yoluyla kendi altsoyları alır." (TMK Md. 495)

3. Yabancı Uyruklular İçin Asıl Mesele: Kendi Ülkenizde Tanınmasa Bile Saklı Pay Kuralları Uygulanır

Başta İngiltere ve Galler ile ABD’nin belirli eyaletleri olmak üzere, ortak hukuk (common law) geleneğine dayanan birçok hukuk sisteminde tasarruf özgürlüğü neredeyse sınırsızdır ve saklı pay kavramı hiç mevcut değildir. Bir kişi tüm terekesini kendi seçtiği tek bir lehdara bırakabilir. Bu fark, yukarıda alıntılanan MÖHUK Md. 20(1)’in ikinci cümlesi ile birleştiğinde, yabancı miras bırakanlar ve mirasçılar için kritik bir sonuç doğurur: Müteveffanın millî hukuku saklı payı hiç tanımasa bile, Türkiye’de bulunan her türlü taşınmaz mal için Türk hukuku ve dolayısıyla Türkiye’nin saklı pay rejimi uygulanır.

Diğer bir deyişle, İngiliz hukukuna uygun olarak geçerli şekilde hazırlanan ve terekenin tamamını tek bir mirasçıya bırakan bir vasiyetname, miras bırakanın kendi ülkesindeki varlıkları için geçerliliğini korur; ancak miras bırakanın Antalya’da sahip olduğu bir villa veya daire üzerinde saklı pay sahibi mirasçıların (altsoy, ana-baba, sağ kalan eş) haklarını ortadan kaldıramaz. MÖHUK Md. 20(2) uyarınca, mirasın taksimine ilişkin kurallar da mirasın (bu durumda taşınmazın) bulunduğu ülke hukukuna tabi olduğundan, bu durum yine Türk hukukuna işaret etmektedir.

4. Saklı Pay İhlal Edildiğinde: Tenkis Davası

Saklı payı ihlal edilen bir mirasçı, tenkis davasını düzenleyen TMK Madde 560 uyarınca yasal yollara başvurabilir:

Saklı paylarının karşılığını alamayan mirasçılar, miras bırakanın tasarruf edebileceği kısmı aşan tasarruflarının tenkisini dava edebilirler.

Yasal mirasçıların paylarına ilişkin olarak tasarrafta yer alan kurallar, miras bırakanın arzusunun başka türlü olduğu tasarruftan anlaşılmadıkça, sadece paylaştırma kuralı sayılır.

— TMK Md. 560 — Tenkis davası

Bu hüküm nedeniyle, Türkiye’de taşınmaz malı bulunan bir yabancının saklı pay sahibi mirasçıları, miras bırakanın kendi ülkesinin hukuku böyle bir talebi hiç tanımasa dahi, Türk mahkemeleri önünde tenkis davası açabilir ve Türk hukukuna göre hak kazandıkları asgari saklı payı elde edebilirler.

5. Yabancı Mirasçılar ve Miras Bırakanlar İçin Pratik Çıkarımlar

Türkiye’de gayrimenkul sahibi olan yabancı uyruklular, gelecekte açılması muhtemel bir tenkis davası riskini azaltmak amacıyla, vasiyetname hazırlarken saklı pay sınırlarını dikkate almalıdır.

Bir Türk vatandaşından miras kalan yabancı bir eş veya çocuklar, söz konusu kişinin Türkiye’deki taşınmaz malları bakımından Türkiye’nin saklı pay sistemine tabi olabilir; yurt dışındaki varlıklar ise farklı bir hukuk kapsamında ayrı olarak değerlendirilir.

Yurt dışından alınan bir veraset ilamının Türkiye’de kullanılabilmesi için öncelikle tenfiz edilmesi veya tanınması gerekebilir; bu husus, MÖHUK Md. 20’de ele alınan kanunlar ihtilafı konusundan ayrı bir usul sorunudur.

Her somut olay; müteveffanın vatandaşlığına, malvarlığının türüne (taşınır veya taşınmaz) ve bulunduğu yere göre değişiklik gösterir. Yukarıdaki bilgiler genel nitelikte olup, belirli bir olaya ilişkin hukuki danışmanlık yerine geçmez.

Sonuç

Türkiye’de gayrimenkul sahibi olan yabancı uyrukluları veya yurt dışında yaşayan Türk vatandaşlarını ilgilendiren sınır ötesi miras konuları, MÖHUK Md. 20’nin müteveffanın millî hukuku ile taşınmazlar için geçerli olan lex rei sitae kuralı arasında kurduğu denge nedeniyle, olay bazında dikkatli bir analiz gerektirir. Özel durumunuzun değerlendirilmesi için NİŞANCI Hukuk Bürosu (Antalya) ile iletişime geçebilirsiniz.

Kaynaklar

5718 Sayılı Milletlerarası Özel Hukuk ve Usul Hukuku Hakkında Kanun (MÖHUK), Md. 20.

Türk Medeni Kanunu, 4721 Sayılı Kanun (TMK), Md. 495, 506, 560.

Uyarı:

Web sitemizde yayımlanan tüm makalelerin, içeriklerin ve görsellerin telif hakkı NISANCI | Avukatlık Ofisi'ne aittir. Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu No. 5846 uyarınca, içeriklerin başka bir platformda kopyalanması, çoğaltılması, özetlenmesi, yayımlanması veya ticari amaçlarla kullanılması yazılı izin alınmaksızın kesinlikle yasaktır. İzinsiz kullanım durumunda, ilgili kişiler hakkında hukuki ve cezai işlemler başlatılacaktır. Yazılı izin talepleri için lütfen firmamızın resmi iletişim adresi ile irtibata geçiniz. Sitemizde bulunan tüm içerikler genel hukuki bilgi verme amacı taşır ve hukuki tavsiye veya avukatlık hizmeti teşkil etmez. Her hukuki olayın kendi koşulları olduğundan, bu bilgilere dayanarak harekete geçilmesi sonucu doğabilecek zararlar bakımından firmamız sorumluluk kabul etmemektedir. Hukuki girişimlerde bulunmadan önce, özel duruma yönelik profesyonel hukuki destek alınmasını öneririz. Bununla birlikte, avukat meslektaşlarımız kaynak gösterdikleri sürece (web sitemize bağlantı verilerek) makale içeriklerini dilekçelerinde, hukuki görüşlerinde ve akademik çalışmalarında mesleki çalışmalarına katkı sağlamak amacıyla kullanmakta serbesttirler.

Web sitemizde yayımlanan tüm makalelerin, içeriklerin ve görsellerin telif hakkı NISANCI | Avukatlık Ofisi'ne aittir. Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu No. 5846 uyarınca, içeriklerin başka bir platformda kopyalanması, çoğaltılması, özetlenmesi, yayımlanması veya ticari amaçlarla kullanılması yazılı izin alınmaksızın kesinlikle yasaktır. İzinsiz kullanım durumunda, ilgili kişiler hakkında hukuki ve cezai işlemler başlatılacaktır. Yazılı izin talepleri için lütfen firmamızın resmi iletişim adresi ile irtibata geçiniz. Sitemizde bulunan tüm içerikler genel hukuki bilgi verme amacı taşır ve hukuki tavsiye veya avukatlık hizmeti teşkil etmez. Her hukuki olayın kendi koşulları olduğundan, bu bilgilere dayanarak harekete geçilmesi sonucu doğabilecek zararlar bakımından firmamız sorumluluk kabul etmemektedir. Hukuki girişimlerde bulunmadan önce, özel duruma yönelik profesyonel hukuki destek alınmasını öneririz. Bununla birlikte, avukat meslektaşlarımız kaynak gösterdikleri sürece (web sitemize bağlantı verilerek) makale içeriklerini dilekçelerinde, hukuki görüşlerinde ve akademik çalışmalarında mesleki çalışmalarına katkı sağlamak amacıyla kullanmakta serbesttirler.

Web sitemizde yayımlanan tüm makalelerin, içeriklerin ve görsellerin telif hakkı NISANCI | Avukatlık Ofisi'ne aittir. Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu No. 5846 uyarınca, içeriklerin başka bir platformda kopyalanması, çoğaltılması, özetlenmesi, yayımlanması veya ticari amaçlarla kullanılması yazılı izin alınmaksızın kesinlikle yasaktır. İzinsiz kullanım durumunda, ilgili kişiler hakkında hukuki ve cezai işlemler başlatılacaktır. Yazılı izin talepleri için lütfen firmamızın resmi iletişim adresi ile irtibata geçiniz. Sitemizde bulunan tüm içerikler genel hukuki bilgi verme amacı taşır ve hukuki tavsiye veya avukatlık hizmeti teşkil etmez. Her hukuki olayın kendi koşulları olduğundan, bu bilgilere dayanarak harekete geçilmesi sonucu doğabilecek zararlar bakımından firmamız sorumluluk kabul etmemektedir. Hukuki girişimlerde bulunmadan önce, özel duruma yönelik profesyonel hukuki destek alınmasını öneririz. Bununla birlikte, avukat meslektaşlarımız kaynak gösterdikleri sürece (web sitemize bağlantı verilerek) makale içeriklerini dilekçelerinde, hukuki görüşlerinde ve akademik çalışmalarında mesleki çalışmalarına katkı sağlamak amacıyla kullanmakta serbesttirler.

Gönderiyi Paylaşın

SİZE DESTEK OLMAK İÇİN HAZIRIZ

Bu konu hakkında bir sorunuz mu var?

Bizlere WhatsApp üzerinden mesaj gönderebilirsiniz; hukuk ekibimiz en kısa sürede sizinle iletişime geçecektir.

Bize WhatsApp üzerinden yazın →

SİZE DESTEK OLMAK İÇİN HAZIRIZ

Bu konu hakkında bir sorunuz mu var?

Bizlere WhatsApp üzerinden mesaj gönderebilirsiniz; hukuk ekibimiz en kısa sürede sizinle iletişime geçecektir.

Bize WhatsApp üzerinden yazın →

SİZE DESTEK OLMAK İÇİN HAZIRIZ

Bu konu hakkında bir sorunuz mu var?

Bizlere WhatsApp üzerinden mesaj gönderebilirsiniz; hukuk ekibimiz en kısa sürede sizinle iletişime geçecektir.

Bize WhatsApp üzerinden yazın →

Vasiyetnamemde saklı payı aşan bir paylaştırma yaptım, ne olur?

Saklı payı zedelenen mirasçılar, TMK m. 560 uyarınca tasarrufun saklı payı aşan kısmının tenkisini (indirilmesini) dava edebilir.

Saklı pay kuralları yurt dışındaki mal varlığı için de geçerli midir?

Hayır. Saklı pay, Türk hukukuna özgü bir kurumdur ve yalnızca Türk hukukunun uygulandığı miras unsurları için (kural olarak Türkiye'deki taşınmazlar) söz konusu olur; yurt dışındaki mal varlığı mirasbırakanın milli hukukuna tabidir.

Yabancı uyruklu biri Türkiye'de taşınmaz bırakırsa hangi hukuk uygulanır?

MÖHUK m. 20/1 uyarınca, mirasbırakanın vatandaşlığı ne olursa olsun, Türkiye'de bulunan taşınmazlar bakımından Türk hukuku uygulanır.

Antalya'da Hukuki Yardım İçin İletişim

Aşağıdaki formu kullanarak bir soru sorabilir, hukuki durumunuzu açıklayabilir veya ilk danışmanlık talebinde bulunabilirsiniz. Tüm mesajlar dikkatle ve gizlilikle incelenmektedir. Deneyimli bir avukattan doğrudan yanıt alacaksınız.