
Evlilik Yoluyla Türk Vatandaşlığı Nasıl Kazanılır?
Bir Türk vatandaşı ile evlenmek, yabancı eşe kendiliğinden Türk vatandaşlığı kazandırmaz. 5901 sayılı Türk Vatandaşlığı Kanunu’nun 16. maddesi şu şekildedir:
"MADDE 16 – (1) Bir Türk vatandaşı ile evlenme doğrudan Türk vatandaşlığını kazandırmaz. Ancak bir Türk vatandaşı ile en az üç yıldan beri evli olan ve evliliği devam eden yabancılar Türk vatandaşlığını kazanmak üzere başvuruda bulunabilir. Başvuru sahiplerinde; a) Aile birliği içinde yaşama, b) Evlilik birliği ile bağdaşmayacak bir faaliyette bulunmama, c) Millî güvenlik ve kamu düzeni bakımından engel teşkil edecek bir hali bulunmama, şartları aranır. (2) Başvurudan sonra Türk vatandaşı eşin ölümü nedeniyle evlilik birliğinin sona ermesi halinde, birinci fıkranın (a) bendindeki şart aranmaz. (3) Evlenme ile Türk vatandaşlığını kazanan yabancılar evliliğin butlanına karar verilmesi halinde evlenmede iyiniyetli iseler Türk vatandaşlığını korurlar." (5901 sayılı Kanun, m. 16)
Metinden de anlaşılacağı üzere, gerekli süre ve şartlar birlikte sağlandığında, evlilik yalnızca bir başvuru hakkı doğurur; vatandaşlığın fiilen kazanılması ise ayrı bir idari incelemeye ve takdir kararına tabidir. Bu makalede, 29 Mayıs 2009 tarihli ve 5901 sayılı Kanun ile 11 Şubat 2010 tarihli ve 2010/139 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ile yürürlüğe giren Türk Vatandaşlığı Kanununun Uygulanmasına İlişkin Yönetmelik çerçevesinde evlilik yoluyla vatandaşlık kazanılmasının hukuki yapısı; boşanma, ölüm ve gaiplik kararlarının başvuru sürecine etkileri ile birlikte incelenmektedir.
Hızlı Başvuru Tablosu
Konu | Güncel Kural (2026 İtibarıyla) |
|---|---|
Hukuki dayanak | 5901 sayılı Kanun, m. 16; Uygulama Yönetmeliği, m. 25-31 |
Gerekli evlilik süresi | Kesintisiz ve devam eden en az 3 yıl (m. 16/1) |
Aile birliği şartı | Zorunludur; yalnızca başvurudan sonra eşin vefat etmesi halinde aranmaz (m. 16/2) |
Boşanma | Başvuru tarihinden önce gerçekleşmişse başvuru reddedilir (Yönetmelik, m. 25/2-b) |
Gaiplik | Kanun veya Yönetmelik’te ayrıca düzenlenmemiştir; Medeni Kanun m. 131 uyarınca, gaiplik kararı evliliği kendiliğinden sona erdirmez |
Mülakat | Yurt içinde: il komisyonu (m. 29); Yurt dışında: konsolosluk (m. 30) |
Güvenlik soruşturması | MİT ve Emniyet Genel Müdürlüğü’nden arşiv araştırması talep edilir (Yönetmelik, m. 35/2) |
Butlan (İptal) | İyiniyetli eş vatandaşlığını korur; çocuklar her halükarda korur (m. 16/3; Yönetmelik, m. 31) |
Karar mercii | İçişleri Bakanlığı |
I. Hukuki Dayanak
Temel hukuki dayanak, 12 Haziran 2009 tarihli ve 27256 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan 5901 sayılı Türk Vatandaşlığı Kanunu’dur. Kanun’un uygulanmasına ilişkin usul ve esaslar, 11 Şubat 2010 tarihli ve 2010/139 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ile kabul edilen ve 6 Nisan 2010 tarihli ve 27544 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Türk Vatandaşlığı Kanununun Uygulanmasına İlişkin Yönetmelik ile düzenlenmiştir. Yönetmeliğin 14(1)(ç) maddesi, evlilik yoluyla vatandaşlık kazanılmasını yetkili makam kararı ile kazanmanın müstakil bir türü olarak listelemektedir.
5901 sayılı Kanun’un 10. maddesinin 1. fıkrası ise şu şekildedir:
"Türk vatandaşlığını kazanmak isteyen bir yabancı, bu Kanunda belirtilen şartları taşıması halinde yetkili makam kararı ile Türk vatandaşlığını kazanabilir. Ancak, aranan şartları taşımak kişiye vatandaşlığın kazanılmasında mutlak bir hak sağlamaz." (5901 sayılı Kanun, m. 10/1)
Bu hüküm, aşağıda belirtilen tüm şartlar yerine getirilse dahi başvuru sahibine garanti edilmiş bir hak tanınmadığını; konunun nihai olarak İçişleri Bakanlığı’nın ("Bakanlık") takdir yetkisine tabi olduğunu teyit etmektedir.
II. Başvuru Hakkının Doğması İçin Gerekli Şartlar
Yukarıda tam metni sunulan 5901 sayılı Kanun’un 16. maddesinin 1. fıkrası uyarınca, başvuru hakkının doğması için dört unsurun birlikte gerçekleşmesi gerekir: (i) en az üç yıldır bir Türk vatandaşı ile evli olmak, (ii) bu evliliğin halen devam ediyor olması, (iii) aile birliği içinde yaşamak ve (iv) evlilik birliğiyle bağdaşmayacak bir faaliyette bulunmamak ile milli güvenlik ve kamu düzeni bakımından engel teşkil edecek bir hali bulunmamak.
Yönetmeliğin 28. maddesi, il emniyet müdürlüğü tarafından yapılacak araştırmanın kapsamını belirlemektedir:
"İl emniyet müdürlüğünce evlenme yoluyla Türk vatandaşlığını kazanmak isteyen yabancının; a) Aile birliği içinde yaşayıp yaşamadığı, b) Fuhuş yapmak ve fuhuşa aracılık etmek gibi evlilik birliği ile bağdaşmayacak davranışlarının olup olmadığı, c) Türk vatandaşlığını kazanmasında millî güvenlik ve kamu düzeni bakımından engel teşkil edecek bir halinin bulunup bulunmadığı, hususları araştırılır ve araştırma sonucunda oluşan olumlu veya olumsuz kanaat soruşturma formuna açıkça yazılır." (Yönetmelik, m. 28/1)
Evlilik süresinin hesaplanmasında dikkat edilmesi gereken hususi bir durum, eşin Türk vatandaşlığını evlendikten sonra kazanmış olması halidir. Yönetmeliğin 25. maddesinin 3. fıkrası uyarınca, bu tür durumlarda üç yıllık sürenin başlangıcı evlilik tarihi değil, eşin Türk vatandaşlığını kazandığı tarihtir.
Bu şartlar, 5901 sayılı Kanun’un 11. maddesi kapsamında Türkiye’de beş yıl kesintisiz ikamet ve yeterli düzeyde Türkçe bilme şartı arayan genel yoldan vatandaşlık kazanma şartlarından önemli ölçüde farklıdır; evlilik yoluyla kazanmada bu tür bir ikamet süresi veya dil şartı öngörülmemiştir.
III. Başvurunun Reddedilmesi Gereken Haller
Yönetmeliğin 25. maddesinin 2. fıkrası, başvurunun kabul edilmeyeceği durumları açık ve sınırlayıcı bir şekilde listelemektedir:
"Yapılan inceleme ve araştırma sonucunda yabancının; a) Bir Türk vatandaşı ile üç yıldan beri evli olmadığı, b) Başvuru tarihinden önce evliliğin boşanma veya ölüm gibi nedenlerle sona erdiği, c) Hakkında herhangi bir suçtan dolayı devam eden bir soruşturma veya kovuşturma bulunduğu ya da hükümlü veya tutuklu olduğu, ç) 26 ncı maddede belirtilen belgeleri ibraz edemediği, tespit edilirse başvurusu kabul edilmez ve bu durum ilgilisine yazılı olarak bildirilir." (Yönetmelik, m. 25/2)
Bu hüküm, uygulamada en çok gözden kaçırılan hususlardan birine açıklık getirmektedir: Evliliğin başvuru tarihinden önce boşanma ile sona ermiş olması durumunda, üç yıllık süre şartı sağlanmış olsa dahi başvuru doğrudan reddedilir. Diğer bir ifadeyle, üç yıllık süre geçmiş olsa bile, başvuru anında evlilik birliği hukuken nihayete ermişse başvuru kabul edilemez.
IV. Evlilik Birliğinin Sona Ermesinin Başvuruya Etkisi: Ölüm, Boşanma ve Gaiplik
1. Türk Vatandaşı Eşin Ölümü
Yukarıda alıntılanan 5901 sayılı Kanun’un 16. maddesinin 2. fıkrası uyarınca, başvurunun yapılmasından sonra Türk vatandaşı eşin ölümü nedeniyle evlilik birliğinin sona ermesi halinde aile birliği şartı aranmaz. Bu istisna yalnızca başvurudan sonra meydana gelen ölümler için geçerlidir; başvurudan önce gerçekleşen ölüm hali, Yönetmeliğin 25(2)(b) maddesi uyarınca başvurunun doğrudan reddi sebebidir.
2. Boşanma
Ölümden farklı olarak, ne Kanun ne de Yönetmelik boşanma lehine bir istisna öngörmemektedir. Yönetmeliğin 25(2)(b) maddesi uyarınca, başvuru tarihinden önce boşanma ile sona eren evliliklerde başvuru reddedilir. Başvuru kabul edildikten sonra ancak nihai karar verilmeden önce boşanmanın gerçekleşmesi durumunu düzenleyen ayrı bir hüküm Yönetmelik’te bulunmamaktadır. Bununla birlikte, Kanun’un 16(1) maddesinin evliliğin "devam etmesini" süregelen bir şart olarak araması karşısında, inceleme sürecinde gerçekleşecek bir boşanmanın da başvuruyu olumsuz etkileyeceği kabul edilmektedir.
3. Gaiplik
5901 sayılı Kanun ve ilgili Yönetmelik, Türk vatandaşı eş hakkında verilen gaiplik kararını ayrıca düzenlememiştir. Bu nedenle, 4721 sayılı Türk Medenî Kanunu’nun genel hükümlerine başvurulmalıdır:
"Hakkında gaiplik kararı verilen kişinin eşi, mahkemece evliliğin feshine karar verilmedikçe yeniden evlenemez. Gaibin eşi, evliliğin feshini gaiplik davasıyla birlikte açabileceği gibi, ayrı bir dava açarak da isteyebilir." (4721 sayılı Türk Medenî Kanunu, m. 131)
Bu hükmün sonucu olarak, ölümden farklı olarak gaiplik kararı evliliği kendiliğinden ve otomatik olarak sona erdirmez; evlilik ancak eşin mahkemeden ayrıca evliliğin feshine dair karar alması halinde son bulur. Bu konuda hukuki doktrinde genel olarak şu hususlar kabul edilmektedir:
Gaiplik kararı ile birlikte evliliğin feshine de hükmedilmişse, evlilik hukuken sona ermiş sayılacağından başvuru hakkı Yönetmeliğin 25(2)(b) maddesi anlamında ortadan kalkar.
Fesih kararı alınmamış ve evlilik kağıt üzerinde devam ediyor olsa dahi, eşin nerede olduğunun bilinmemesi sebebiyle aile birliği içinde yaşama şartının fiilen yerine getirilmesi imkansız hale gelecektir; idarenin bu gerekçeyle başvuruyu reddetme konusunda geniş takdir yetkisi bulunmaktadır.
Bazı yazarlar, gaipliğin hukuki sonuçlarının ölüme benzerliği sebebiyle, başvurudan sonra ortaya çıkan gaiplik durumunda kıyasen m. 16/2’deki ölüm istisnasından yararlanılması gerektiğini savunsa da, kanun metninde yalnızca "ölüm" ibaresinin yer alması nedeniyle bu görüş baskın değildir ve idari uygulamanın bu istisnayı kıyas yoluyla uyguladığına dair doğrulanmış bir emsal bulunmamaktadır.
Özetle, gaiplik kararının vatandaşlık başvurusuna etkisi mevzuatta açıkça çözüme kavuşturulmamıştır; bu makale için yapılan kaynak taramasında, bu konuyu tarafları ve gerekçesi netleşmiş bir şekilde ele alan doğrulanmış bir yargı kararına rastlanmamıştır. Dolayısıyla, somut olayda böyle bir durumla karşılaşıldığında, başvuru yapılmadan önce ilgili valilikten ve İçişleri Bakanlığı Nüfus ve Vatandaşlık İşleri Genel Müdürlüğü’nden ayrıca teyit alınması tavsiye edilir. Ayrıca, gaiplik davasında uygulanacak hukukun belirlenmesi bakımından, 5718 sayılı Milletlerarası Özel Hukuk ve Usul Hukuku Hakkında Kanun’un 11. maddesinin genel olarak kişinin milli hukukunu yetkili kıldığını, ancak eşin Türk vatandaşı olması durumunda Türk hukukuna göre de gaiplik kararı verilebileceğini öngördüğünü belirtmek gerekir.
V. Başvuru Usulü ve İnceleme Süreci
Yönetmeliğin 26. maddesi başvuru dosyasında bulunması gereken belgeleri düzenlemektedir: istemi belirten form dilekçe, Türk vatandaşı eşe ait nüfus kayıt örneği, yabancının pasaportu veya uyruğunu gösteren benzeri belge, kimlik bilgilerini gösteren belge, Türkiye’de ikamet ediyorsa geçerli ikamet izni ve varsa kesinleşmiş mahkeme kararları.
Yurt içinden yapılan başvurularda dosya il müdürlüğü tarafından hazırlanarak tahkikat yapılmak üzere il emniyet müdürlüğüne gönderilir (m. 27). Komisyon aşaması, evlilik yoluyla başvurularda özel bir nitelik taşır:
"Türk vatandaşlığını kazanmak isteyen yabancı ve eşi, evliliğin gerçek bir evlilik mi, yoksa Türk vatandaşlığını kazanmak amacıyla yapılmış bir evlilik mi olduğunun tespiti amacıyla komisyon tarafından ayrı ayrı ve birlikte mülakata tabi tutulur." (Yönetmelik, m. 29/1)
Yurt dışından yapılan başvurularda ise aynı değerlendirme konsolosluk işlemlerinden sorumlu muavin konsolos veya daha üst düzey bir yetkili tarafından gerçekleştirilir:
"Konsolosluk işlemlerinden sorumlu muavin konsolos veya daha üst yetkili, yabancı kişi ve eşini, evliliğin gerçek bir evlilik mi yoksa Türk vatandaşlığını kazanmak amacıyla yapılmış bir evlilik mi olduğunu tespit etmek amacıyla ayrı ayrı ve birlikte mülakata tabi tutar." (Yönetmelik, m. 30/2)
İncelemenin son aşamasında ek bir güvenlik değerlendirmesi yapılır. Yönetmeliğin 35. maddesinin 2. fıkrası uyarınca, Kanun’un 16. maddesi kapsamında yapılan başvurularda, milli güvenlik ve kamu düzeni bakımından engel teşkil edecek bir halin bulunup bulunmadığının tespiti amacıyla Milli İstihbarat Teşkilatı Başkanlığı ve Emniyet Genel Müdürlüğü’nden arşiv araştırması istenir. Gerekli şartları taşıdığı anlaşılan başvuru sahipleri, m. 35/5 uyarınca İçişleri Bakanlığı’nın kararı ile Türk vatandaşlığını kazanabilirler.
Not: Danıştay 10. Dairesi’nin çeşitli kararlarında, evlilik birliğiyle bağdaşmayacak davranışların evlilik tarihinden sonraki döneme ilişkin olması gerektiği ve aile birliği şartının idare tarafından dar veya şekilci bir biçimde yorumlanmaması gerektiği hükme bağlanmıştır.
VI. Evliliğin İptalinin (Butlanının) Vatandaşlığa Etkisi
Yukarıda alıntılanan 5901 sayılı Kanun’un 16. maddesinin 3. fıkrası uyarınca, evlilik yoluyla Türk vatandaşlığını kazanan yabancı, evliliğin butlanına karar verilmesi halinde evlenmede iyiniyetli ise Türk vatandaşlığını korur. Yönetmeliğin 31. maddesi bu ilkeyi somutlaştırmaktadır:
"Evlenme yoluyla Türk vatandaşlığını kazanan yabancılar, evliliğin butlanına karar verilmesi halinde Türk vatandaşlığını kaybederler. Ancak evlenmede iyiniyetli olduğu Bakanlıkça yapılacak inceleme sonucunda tespit edilen yabancılar Türk vatandaşlığını korurlar. Butlanına karar verilen evlilikten olan çocukların, ana veya babaları iyiniyetli olmasalar dahi Türk vatandaşlıkları korunur." (Yönetmelik, m. 31)
Evliliğin butlanı, 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu’nda düzenlenen genel bir aile hukuku kurumudur. Kanun’un 145. maddesi uyarınca; eşlerden birinin evlenme sırasında zaten evli olması, sürekli olarak ayırt etme gücünden yoksun bulunması, evlenmeye engel derecede akıl hastalığının bulunması veya eşler arasında evlenmeye engel derece hısımlığın bulunması durumlarında evlilik mutlak butlanla sakattır. 156. madde uyarınca, mutlak butlan halinde dahi evlilik ancak hakimin kararıyla sona erer ve mahkeme kararına kadar geçerli bir evliliğin tüm sonuçlarını doğurmaya devam eder.
VII. Vatandaşlık Başvurusu ile İkamet İzni Arasındaki İlişki
Vatandaşlık başvurusu incelenirken yabancı eşin fiziken Türkiye’de bulunması zorunlu değildir. Ancak Türkiye’de ikamet etmek isteyen yabancı eşler için, 6458 sayılı Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanunu’nun 34. maddesinde düzenlenen aile ikamet izni ayrıca önem kazanmaktadır. Bu izin, vatandaşlık başvurusundan bağımsız idari bir süreçtir; vatandaşlık başvuru süreci ile ikamet izni sürecinin, uygulamada sıkça yapıldığı gibi birbirine karıştırılmaması gerektiği önemle vurgulanmalıdır.
VIII. Sonuç ve Genel Değerlendirme
Birlikte değerlendirildiğinde, 5901 sayılı Kanun’un 16. maddesi ile Yönetmeliğin 25 ila 31. maddeleri, evlilik yoluyla Türk vatandaşlığının kazanılmasının; asgari süre, aile birliği şartı, muvazaalı evlilik ve güvenlik soruşturması gibi çok yönlü incelemelere tabi, istisnai bir yol olduğunu göstermektedir. 5901 sayılı Kanun’un 10(1) maddesi uyarınca, aranan şartların taşınması kişiye mutlak bir hak bahşetmemektedir.
Yukarıda açıklandığı üzere mevzuat; evliliğin ölüm, boşanma veya gaiplikle sona ermesi durumlarına farklı hukuki sonuçlar bağlamıştır: Başvurudan önce gerçekleşen boşanma ve ölüm ret sebebiyken, başvurudan sonra gerçekleşen ölüm aile birliği şartını ortadan kaldırmakta, gaiplik ise mevzuatta açıkça çözülmemiş bir belirsizlik alanı olarak kalmaktadır. Özellikle evlilikte özel durumların (eşin vefatı, boşanma, gaiplik, önceki evlilikler vb.) bulunması halinde, somut başvuru yapılmadan önce profesyonel hukuki destek alınması tavsiye edilir. Bu makale yalnızca genel bilgilendirme amaçlı olup, her somut olayın kendine özgü koşullarına göre netice değişebilir.
Referanslar
5901 sayılı Türk Vatandaşlığı Kanunu, m. 10, 11, 16, 18 — Kabul Tarihi: 29 Mayıs 2009; Resmî Gazete: 12 Haziran 2009, Sayı: 27256. (mevzuat.gov.tr/MevzuatMetin/1.5.5901.pdf)
Türk Vatandaşlığı Kanununun Uygulanmasına İlişkin Yönetmelik, m. 14, 25-31, 35 — 11 Şubat 2010 tarihli ve 2010/139 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı; Resmî Gazete: 6 Nisan 2010, Sayı: 27544 (dosya kaynağı: 21.5.2010139 (1).pdf).
4721 sayılı Türk Medenî Kanunu, m. 131, 145, 156 — Kabul Tarihi: 22 Kasım 2001; Resmî Gazete: 8 Aralık 2001, Sayı: 24607.
5718 sayılı Milletlerarası Özel Hukuk ve Usul Hukuku Hakkında Kanun, m. 11 — Kabul Tarihi: 27 Kasım 2007; Resmî Gazete: 12 Aralık 2007, Sayı: 26728.
6458 sayılı Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanunu, m. 34 — Kabul Tarihi: 4 Nisan 2013; Resmî Gazete: 11 Nisan 2013, Sayı: 28615.
Acun Mekengeç, Merve, "Evlenme Yoluyla Türk Vatandaşlığının Kazanılmasında İdarenin Takdir Yetkisi", Milletlerarası Hukuk ve Milletlerarası Özel Hukuk Bülteni, 43(1), 2023 (yukarıda tartışılan doktrinel görüş için atıfta bulunulmuştur; ayrıca projenin kendi kaynak kütüphanesinde yer almaktadır).
Not: Aşağıda alıntılanan kanun ve yönetmelik hükümleri yalnızca açıklama amaçlı hazırlanmış resmi olmayan İngilizce çeviriler olup; onaylı tercüme niteliği taşımamaktadır ve resmi metin olarak değerlendirilmemelidir. Herhangi bir çelişki halinde Türkçe orijinal yasal metin esas alınır. Türk hukukuna özgü hukuki terimler, hassasiyeti korumak amacıyla ilk kullanımda parantez içinde belirtilmiştir.
Uyarı:
Bir Türk vatandaşı ile evlenmek otomatik olarak Türk vatandaşlığı kazandırır mı?
Hayır. TVK m.16/1 bunu açıkça hükme bağlamaktadır; evlilik yalnızca belirli şartlar oluştuğunda başvuru hakkı doğurur.
Kaç yıl evli kalınması gerekir?
En az üç yıldan beri evli olmak ve evliliğin devam ediyor olması gerekir (TVK m.16/1).
Başvurudan önce boşanılırsa ne olur?
Evliliğin müracaat tarihinden önce boşanmayla son bulmuş olması, süre şartı dolmuş olsa dahi başvurunun kabul edilmemesi sonucunu doğurur (Yönetmelik m.25/2-b).
Mülakat yapılır mı?
Evet; Yönetmelik m.29 uyarınca yabancı ve Türk vatandaşı eşi ayrı ayrı ve birlikte mülakata tabi tutulur.
Butlan hâlinde kazanılan vatandaşlık kaybedilir mi?
Kural olarak evet; ancak kişi iyiniyetliyse vatandaşlığını korur. Çocuklar ise ana-babanın iyiniyetine bakılmaksızın her durumda korur (TVK m.16/3; Yönetmelik m.31).
Daha fazla...

24 Eyl 2026
Zümre Sistemi: Türk Miras Hukukunda Yasal Mirasçılar ve Miras Paylarının Hesaplanması
TMK m. 495-501 çerçevesinde zümre sistemi, halefiyet, sağ kalan eşin payı, evlatlık ve Devletin mirasçılığı; her olasılık için soy ağacı şemalı örnekler ve Yargıtay kararları.

21 Eyl 2026
Mirasın Hükmen Reddi Nedir? TMK m. 605 ve Yargıtay Uygulaması
Mirasbırakanın borca batık terekesi mirasçıyı otomatik korur mu? TMK m. 605/2 uyarınca mirasın hükmen reddinin şartlarını, ispat yükünü ve konuya ilişkin Yargıtay kararlarını inceliyoruz.

16 Eyl 2026
Türkiye'de Mirasa Hangi Hukuk Uygulanır? Yabancılar İçin Saklı Pay Rehberi
Türkiye'de taşınmazı olan ya da bir Türk vatandaşından miras kalan bir yabancıysanız, MÖHUK ve Türk Medeni Kanunu'nun nasıl uygulanacağını yazımızda bulabilirsiniz.