Türk vatandaşlığının kazanılmasında istisnai haller (5901 sayılı Kanun’un 12. Maddesi)

İstisnai yollarla Türk vatandaşlığı kazanımı, yabancı uyrukluların önüne açılan en önemli—ve çoğu zaman en yanlış anlaşılan—yollardan biridir. Yıllarca yasal ikamet şartı arayan olağan귀화 sürecinin aksine, 5901 sayılı Türk Vatandaşlığı Kanunu'nun 12. maddesi, Cumhurbaşkanı'na kanunda öngörülen belirli kriterleri karşılayan kişilere kararname yoluyla vatandaşlık verme yetkisi tanımaktadır.

Bu makale, söz konusu hukuki çerçeveye, başvuru kapsamındaki kategorilere ve başvuru sahipleri açısından göz önünde bulundurulması gereken temel hususlara kapsamlı bir genel bakış sunmaktadır.

Hukuki Dayanak: Madde 12 Ne Diyor?

İlgili hükmün tam metni aşağıdaki gibidir:

Madde 12 – Türk Vatandaşlığının İstisnai Yollarla Kazanılması

(1) Millî güvenlik ve kamu düzeni bakımından engel teşkil edecek bir hali bulunmamak şartıyla Cumhurbaşkanı kararı ile aşağıda belirtilen yabancılar Türk vatandaşlığını kazanabilirler:

a) Türkiye'ye sanayi tesisleri getiren veya bilimsel, teknolojik, ekonomik, sosyal, sportif, kültürel, sanatsal alanlarda olağanüstü hizmeti geçen ya da geçeceği düşünülen ve ilgili bakanlıklarca haklarında gerekçeli teklifte bulunulan kişiler.

b) (Ek: 28/7/2016 – 6735/27 md.) 4/4/2013 tarihli ve 6458 sayılı Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanunu'nun 31. maddesinin birinci fıkrasının (j) bendi uyarınca ikamet izni alanlar ile Turkuaz Kart sahibi yabancılar ve bunların yabancı eşi, kendisinin ve eşinin ergin olmayan veya bağımlı yabancı çocuğu.

c) Vatandaşlığa alınması zaruri görülen kişiler.

d) Göçmen olarak kabul edilen kişiler.

(2) (Ek: 19/10/2017 – 7039/29 md.) Millî güvenlik ve kamu düzeni bakımından engel teşkil edecek hali bulunanların talepleri Bakanlıkça reddedilir.

Kimler Başvurabilir?: Dört Kategori

Madde 12, her biri farklı bir başvurucu profiline yönelik dört ayrı yol öngörmektedir.

a) Olağanüstü Katkı — Bilimsel, Ekonomik, Kültürel ve Diğer Alanlarda

Bu kategori, Türkiye'ye istisnai bir değer katan bireyler için tasarlanmıştır. Sanayi tesisi kuran yabancı yatırımcıların yanı sıra; geçmişteki veya beklenen katkıları olağanüstü nitelikte değerlendirilen bilim insanları, sporcular, sanatçılar, akademisyenler ve teknoloji girişimcileri bu kapsamda değerlendirilebilir. İlgili bakanlığın gerekçeli teklifi, yasal bir ön koşuldur.

b) 31/1-(j) Kapsamında İkamet İzni Alanlar ve Turkuaz Kart Sahipleri

Özellikle yatırımcılar ve nitelikli profesyoneller açısından en sık başvurulan yol budur. Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanunu uyarınca nitelikli ikamet izni alan yabancılar ile Turkuaz Kart sahipleri—ve bunların eşleri ile ergin olmayan ya da bağımlı çocukları—bu yoldan vatandaşlık kazanabilmektedir.

c) Vatandaşlığa Alınması Zaruri Görülen Kişiler

Bu, kanunda kriterleri açıkça tanımlanmamış, tamamen takdire dayalı ve geniş kapsamlı bir kategoridir. Yetkili makamlarca kamu yararı açısından vatandaşlık verilmesinin zorunlu görüldüğü hâllere özgüdür; değerlendirme her vaka için ayrı ayrı yapılmaktadır.

d) Göçmen Olarak Kabul Edilen Kişiler

Türk hukuku çerçevesinde göçmen statüsünde kabul edilen yabancılar da bu yoldan vatandaşlık kazanabilir. Söz konusu kategori, genellikle yapılandırılmış bir kabul prosedürü çerçevesinde göçmen sıfatıyla Türkiye'ye alınan kişilere uygulanmaktadır.

Millî Güvenlik Koşulu: Vazgeçilmez Bir Eşik

Hangi kategori söz konusu olursa olsun, tüm başvuru sahiplerinin millî güvenlik ve kamu düzeni denetimindengeçmesi zorunludur. Bu şart, madde 12(1)'in başında yer almakta; madde 12(2) ile de güçlendirilmektedir. İkinci fıkra, herhangi bir güvenlik endişesinin tespiti hâlinde başvurunun Bakanlıkça reddedilmesini açıkça emretmektedir. Değerlendirme, ilgili istihbarat ve kolluk birimleriyle koordinasyon içinde Bakanlık tarafından yürütülmektedir.

Temel Usul Özellikleri

• Asgari ikamet şartı aranmaz — olağan sürecinin aksine, Madde 12 Türkiye'de beş yıl yasal ikamet koşulu öngörmemektedir.

• Cumhurbaşkanlığı kararnamesi — vatandaşlık, bu yolun istisnai ve takdire dayalı niteliğini yansıtacak biçimde Cumhurbaşkanı kararıyla verilmektedir.

• Bakanlık teklifi — (a) bendi kapsamındaki başvurularda, ilgili bakanlığın gerekçeli teklifi sıradan bir idari adım değil, kanuni bir ön koşuldur.

• Aile üyelerinin dahil edilmesi — (b) bendi, eşleri ve ergin olmayan ya da bağımlı çocukları açıkça kapsama almakta; böylece aile birleşimi boyutu net biçimde düzenlenmektedir.

Yatırımcılar ve Profesyoneller Açısından Önemi

Madde 12, Türkiye'nin yabancı yatırım ve yetenek çekme politikasının temel bir direği hâline gelmiştir. Turkuaz Kart sistemi ve 31/1-(j) kapsamındaki yatırım bağlantılı ikamet izinleri, 2016 değişikliğiyle bu hükme dahil edilmiş; bu adım, vatandaşlığın ekonomik kalkınma için bilinçli bir politika aracı olarak kullanılması yönündeki kararlılığı ortaya koymaktadır.

Uygun başvurucular açısından bu yol, olağan귀화 kurallarının öngördüğü uzun ikamet sürelerine gerek kalmaksızın, stratejik konumuyla dünyanın önde gelen vatandaşlıklarından birine ulaşmanın hızlandırılmış bir yolunu sunmaktadır.

Sonuç

5901 sayılı Kanun'un 12. maddesi, Türkiye'ye genel귀화 koşullarının gereksiz ya da uygunsuz olduğu durumlarda vatandaşlık tanıma imkânı veren, özenle kurgulanmış ancak esnek bir mekanizmadır. Yatırımcı, nitelikli profesyonel veya başka bir uygun kategoride yer alan kişi olmanızdan bağımsız olarak, başvuru sürecini başlatmadan önce hukuki çerçeveyi tam anlamıyla kavramak büyük önem taşımaktadır.