Yurt Dışında Verilen Boşanma Kararlarının Türkiye’de Tescili: İdari Yol ve Hukuki Önemi

Türk vatandaşlarının yurt dışında gerçekleşen boşanma, evliliğin butlanı (geçersizliği) veya iptali işlemlerinin Türkiye Cumhuriyeti nezdinde hukuki geçerlilik kazanması, kişilerin medeni durumlarını resmileştirmeleri, miras ve soybağı gibi hayati hukuki sonuçları düzenlemeleri açısından büyük bir zorunluluktur.

Geleneksel olarak, yabancı mahkemelerce verilmiş bu tür kararların Türkiye’de tanınması, 5718 sayılı Milletlerarası Özel Hukuk ve Usul Hukuku Hakkında Kanun (MÖHUK) kapsamında Tanıma ve Tenfiz davası yoluyla, yetkili Aile Mahkemelerinde açılan bir dava ile mümkün olmaktaydı. Bu süreç, zaman alıcı ve masraflı olabilmekteydi.

Ancak, 2017 yılında 5490 sayılı Nüfus Hizmetleri Kanunu’na (NHY) eklenen Madde 27/A hükmü ile, belirli şartlar altında yabancı kararların mahkeme kararı olmaksızın, idari yoldan doğrudan Nüfus Kütüğüne Tescil edilmesi imkânı getirilmiştir. Bu idari usul, süreci önemli ölçüde hızlandırmış ve kolaylaştırmıştır. İşbu makalemiz, bu pratik idari tescil usulünün esaslarını ve gerekliliklerini, hem hukuk profesyonelleri hem de potansiyel müvekkillerimiz için anlaşılır bir dille açıklamaktadır.

Tescilin Hukuki Dayanağı ve Kapsamı

Yabancı ülke adlî veya idarî makamlarınca verilmiş evliliğin sona ermesine ilişkin kararların tescili, 5490 sayılı Kanun’un 27/A maddesi uyarınca, 7 Şubat 2018 tarihli Yabancı Ülke Adlî veya İdarî Makamlarınca Verilen Kararların Nüfus Kütüğüne Tescili Hakkında Yönetmelik ile düzenlenmiştir.

Bu Yönetmeliğin temel amacı ve kapsamı, yabancı ülke yetkili makamlarınca boşanma, evliliğin butlanı, iptali veya evliliğin mevcut olup olmadığının tespitine ilişkin verilen kararların aile kütüğüne tescil edilmesi için izlenecek usul ve esasları belirlemektir.

Tescil Edilecek Kararda Aranılan Temel Şartlar

İdari tescil yolunun kullanılabilmesi için, yabancı kararın iki temel hukuki şartı taşıması zorunludur:

1. Kararın Kesinleşmiş Olması: Karar, verildiği ülke hukukuna göre usulen kesinleşmiş olmalıdır. Kesinleşme şerhinin kararın üzerinde bulunması veya bu durumu teyit eden ayrı bir onaylı belgenin sunulması gerekmektedir.

2. Türk Kamu Düzenine Açıkça Aykırılık Bulunmaması: Karar içeriği, Türk kamu düzenine (temel hak ve özgürlüklere, etik kurallara, anayasal prensiplere) açıkça aykırı olmamalıdır. Örneğin, Türk Medeni Kanunu'na aykırı bir sebeple boşanma kararı verilmiş olması tek başına kamu düzenine aykırılık teşkil etmezken, taraflardan birinin haklarını kullanmasını engelleyen ağır ihlaller kamu düzenine aykırılık yaratabilir.

Yönetmelik, tescil edilebilecek kararları, “Yabancı ülke yetkili adlî veya idarî makamlarınca yabancı ülkede verilmiş olan… verildiği ülke hukukuna göre usulen kesinleşmiş ve Türk kamu düzenine açıkça aykırı bulunmayan kararlar” olarak tanımlamaktadır.

Başvuru Usulü ve Yetkili Merciler

Tescil başvurusunun nereye ve nasıl yapılacağı konusu idari sürecin en kritik aşamalarındandır.

Başvuru Yapılacak Merciler

Başvurular, yurt dışında ise kararın verildiği ülkedeki Türkiye Cumhuriyeti Dış Temsilciliklerine (Büyükelçilik, Başkonsolosluk), yurt içinde ise aşağıdaki mercilere yapılabilir:

• Taraflardan birinin Yerleşim Yeri İl Nüfus ve Vatandaşlık Müdürlüğü.

• Türkiye'de yerleşim yeri bulunmaması durumunda Yönetmelikte listelenen 18 İl Nüfus Müdürlüğünden (Adana, Ankara, İstanbul, İzmir vb.) herhangi birine.

Başvuru Şekli ve Süresi

Tescil başvurusu; taraflarca bizzat, kanuni temsilcileri veya vekilleri aracılığıyla yapılabilir. Bu idari yolun en büyük kolaylığı, tarafların eş zamanlı olarak yetkili makam önünde hazır bulunma zorunluluğunun olmamasıdır.

Önemli Süre Kuralı: Tarafların başvurularını farklı zamanlarda yapması mümkündür. Ancak, ayrı ayrı yapılan müracaatlar arasındaki süre doksan günü geçemez. Bu süre sınırlamasına dikkat edilmesi, başvurunun reddedilmemesi için elzemdir.

Başvuruda İbraz Edilmesi Gereken Belgeler

Başvurunun kabul edilmesi ve inceleme sürecinin başlatılması için gerekli belgelerin eksiksiz, onaylı ve usulüne uygun şekilde ibraz edilmesi zorunludur. Yönetmelik uyarınca, başlıca zorunlu belgeler şunlardır:

1. Başvuru Formu: İlgili kurumdan veya internet sitesinden temin edilen tescil başvuru formu.

2. Kararın Aslı ve Onaylı Tercümesi: Aile kütüğüne tescili talep edilen usulüne göre onaylanmış yabancı kararın aslı ile birlikte, noter veya dış temsilcilik tarafından onaylanmış ya da ilgili ülkenin yetkili makamı tarafından Apostil şerhi tatbik edilerek onaylanmış Türkçe tercümesi.

3. Kesinleşme Belgesi: Kararın üzerinde kesinleşme şerhi yok ise, kararın verildiği ülke kanunlarına göre kesinleştiğine dair onaylanmış belge veya yazının aslı ve Türkçe tercümesi.

4. Kimlik Belgeleri: Tarafların kimlik kartı veya pasaport fotokopileri. Taraflardan biri yabancı ise kimlik veya pasaportların noter tasdikli Türkçe tercümeleri.

5. Özel Vekâletname: Vekil aracılığı ile yapılan müracaatlarda, noter tarafından düzenlenen fotoğraflı özel vekâletnamenin aslı veya onaylanmış aslına uygun örneği.

Eksiklik ve Red: Başvuruda eksiklik tespit edilmesi halinde, başvuru sahibine bu eksiklikleri tamamlaması için doksan günlük kesin süre verilir. Bu süre zarfında belgelerin tamamlanmaması durumunda başvuru reddedilir.

İdari Tescilin Sınırları: Tenfiz Konusu Hükümler

İdari tescil yolu, mahkeme yoluyla tanıma ve tenfizden ayrılan en önemli noktası, yetki ve kapsamının kesinlikle boşanma statüsü ile sınırlı olmasıdır.

Başvuruları inceleyen Komisyon, yabancı kararda; velayet, iştirak nafakası, çocuk ile kişisel ilişki kurulması, mal rejimi ve tazminat gibi tenfize konu olan hükümlerin bulunup bulunmadığına bakmaksızın, kararı yalnızca boşanma, evliliğin butlanı veya iptali yönünden kabul eder ve inceler.

Komisyon kararı, karardaki velayet, iştirak nafakası veya tazminat gibi hükümler bakımından Türkiye’de bir sonuç doğurmaz.

Bu sebeple, yabancı karardaki bu mali ve kişisel ilişki hükümlerinin Türkiye’de icra edilmesini sağlamak isteyen tarafların, ayrıca MÖHUK uyarınca görevli ve yetkili mahkemelere Tenfiz davası açmaları zorunludur.

Başvurunun Reddi Nedenleri

Başvurunun Komisyon tarafından tescil yönünden reddedilmesi aşağıdaki durumlarda gerçekleşir:

• Tescili talep edilen yabancı kararla ilgili Türkiye’de daha önce bir Tanıma/Tenfiz davası açılmış ve halen devam ediyorsa veya Türk mahkemelerince kesin olarak reddedilmiş bir karar bulunuyorsa.

• Kararın, yukarıda belirtildiği üzere, Türk kamu düzenine açıkça aykırı olduğu gerekçesiyle tespit edilirse.

Tescil ve Hukuki Sonuç

Komisyon tarafından tescile yönelik olumlu karar verilmesi halinde, Dış Temsilcilikler veya İl Müdürlüklerince bu karar yedi gün içinde aile kütüklerine tescil edilir. Tescil işleminin tamamlanmasıyla birlikte, yabancı boşanma kararının tarihi, Türk kayıtlarında kesinleşme tarihi olarak kabul edilir.

Ret Kararına Karşı Hukuki Yol

Başvurunun Komisyonca reddedilmesi durumunda, başvuru sahiplerinin hukuki yolları kapanmış sayılmaz. Yönetmelik, bu durumda tarafların 5718 sayılı MÖHUK uyarınca yetkili Aile Mahkemelerine kararın tanınması veya tenfizi için dava açabileceğini açıkça belirtmektedir.

Başvuru Formu Bilgisi

Yabancı ülke adlî veya idarî makamlarınca boşanmaya ilişkin verilen kararların Nüfus Kütüğüne Tesciline İlişkin Form’a, T.C. İçişleri Bakanlığı Nüfus ve Vatandaşlık İşleri Genel Müdürlüğü internet sitesinden aşağıdaki bağlantı ile ulaşılabilmektedir:

https://www.nvi.gov.tr/kurumlar/nvi.gov.tr/hizmetlerimiz/nufushizmetleri/Basvuru_%20Formu.pdf

5490 sayılı Kanun’un 27/A maddesi ile getirilen idari tescil usulü, yurt dışında boşanmış Türk vatandaşları için, medeni hallerinin Türkiye’de tanınmasını sağlayan, hızlı, pratik ve maliyet-etkin bir çözüm sunmaktadır. Bu yenilik, mahkeme süreçlerine kıyasla büyük bir kolaylık sağlamıştır.

Ancak, kararın usulüne uygun kesinleşmesi, belgelerin uluslararası standartlara göre (Apostil/onay) tasdiki, doğru tercümesi ve en önemlisi idari tescil yolunun sadece boşanma statüsünü tescil etmesi gerçeği, sürecin hukuki danışmanlık alınarak yürütülmesini zorunlu kılmaktadır. Özellikle velayet ve nafaka gibi tenfiz gerektiren hükümlerin uygulanması isteniyorsa, idari yol yerine veya idari yoldan sonra mutlaka mahkeme yoluyla tenfiz davası açılması gerekecektir. Müvekkillerimizin hak kaybına uğramamaları ve sürecin hukuka uygun yönetilmesi için alanında uzman bir avukat ile çalışması önemle tavsiye edilmektedir.