Türkiye'de Mal Bırakan Yabancı Uyruklu Mirasçısı Olmak: Nereden Başlamalı?

Türkiye'de Mal Bırakan Yabancı Uyruklu: Mirasçıların Hukuki Rehberi

Türkiye'de taşınmaz, banka hesabı, araç veya şirket payı bırakan yabancı uyruklu bir kişinin vefatı halinde mirasçılar, eş zamanlı olarak iki ayrı hukuki süreçle karşı karşıya kalır: Türk özel hukukuna ilişkin miras prosedürü ve Türk vergi hukukuna ilişkin prosedür. Bu iki süreç birbirinden bağımsız yürütülemez; biri tamamlanmadan diğeri sonuçlandırılamaz.

Uygulanacak hukukun belirlenmesi, yabancı belgelerin Türkiye'de geçerli kılınması ve çoğu durumda sürecin tamamının yurt dışından yetkili temsilci aracılığıyla yürütülmesi zorunluluğu, süreci daha da karmaşık hale getirmektedir.

Bu rehber, her aşamayı gerçekleştirilmesi gereken sıraya göre ele almaktadır.

1. Adım: Uygulanacak Hukukun Belirlenmesi

Herhangi bir prosedürel adım atılmadan önce, miras ilişkisine uygulanacak esasa ilişkin hukuk tespit edilmelidir. 5718 sayılı MÖHUK m. 20 uyarınca Türk milletlerarası özel hukuku şu kuralları benimser:

• Türkiye'de bulunan taşınmazlar (gayrimenkul, arazi) → miras bırakanın vatandaşlığından bağımsız olarak Türk hukuku uygulanır

• Taşınır mallar (banka hesapları, araçlar, şirket payları, kişisel eşyalar) → miras bırakanın vefat anındaki milli hukuku uygulanır

Bu durum, tipik bir sınır ötesi mirasın farklı mal kategorilerine eş zamanlı olarak iki farklı hukuk sisteminin uygulanabileceği anlamına gelir. Türkiye'deki taşınmazlar bakımından Türk miras hukuku tam olarak geçerlidir — saklı pay hükümleri, miras payları ve reddi miras hakkı dahil.

Pratik sonuç: Mirasçılar, kendi ülkelerinde tamamlanan bir miras prosedürünün Türkiye'deki varlıklar bakımından da geçerli olacağını varsaymamalıdır. Türkiye'de bulunan mallar için neredeyse her durumda ayrı bir Türk prosedürü zorunludur.

2. Adım: Mirasçılık Belgesi Alınması

Bu aşama, uygulamada en sık karıştırılan ve en kritik hukuki kuralı barındıran adımdır.

Temel Kural: Taşınmaz Tereke İçin Türk Mirasçılık Belgesi Zorunludur

Türk hukuku uyarınca, yabancı makamlar tarafından düzenlenen mirasçılık belgesi Türkiye'deki taşınmazların intikali için doğrudan kullanılamaz. Tapu siciline kayıtlı taşınmaz mallar bakımından mirasçılık belgesinin mutlaka Türk sulh hukuk mahkemesi tarafından düzenlenmesi gerekmektedir.

Bu bir usul tercihi değil, maddi hukuk gereğidir. Tapu Müdürlüğü, yabancı bir mirasçılık belgesine dayanılarak yapılan tapu devri talebini — apostil şerhi taşısa ve Türkçeye tercüme edilmiş olsa dahi — işleme koyamayacaktır.

Yabancı Mirasçılık Belgelerinin Doğrudan Kullanılamamasının Nedeni

Türk mahkemeleri ve makamları, mirasçılığı uygulanacak hukuka göre değerlendirir — taşınır mallar bakımından bu hukuk miras bırakanın millî hukuku, taşınmazlar bakımından ise Türk hukukudur. Yabancı mirasçılık belgesi, farklı saklı pay, miras payları ve miras ehliyeti kurallarına tâbi farklı bir hukuk sistemi altında yapılmış mirasçılık tespitini yansıtır. Türk makamları yabancı bir belge üzerinden Türk hukukuna uygunluğu denetleyemez.

Bu nedenle, elinde geçerli ve apostilli yabancı mirasçılık belgesi bulunan mirasçılar dahi, Türk taşınmaz terekesi bakımından mirasçılığın tespiti için Türk mahkemesine başvurmak zorundadır.

Türk Mahkemesinde Başvuru Usulü

Mirasçılık belgesi almak amacıyla sulh hukuk mahkemesine başvurulabilir. HMK m. 382–384 uyarınca yetkili mahkeme şu şekilde belirlenir: taşınmaz mallar bakımından malın bulunduğu yer mahkemesi; genel miras davaları bakımından ise miras bırakanın Türkiye'deki son yerleşim yeri mahkemesi, Türkiye'de yerleşim yeri bulunmaması halinde ise malların bulunduğu yer mahkemesi yetkilidir.

Başvuruda genellikle aşağıdaki belgeler aranır:

• Ölüm belgesi (apostil şerhli, onaylı Türkçe tercümeli)

• Tüm mirasçıların kimlik belgeleri (gerektiğinde apostil şerhli, onaylı Türkçe tercümeli)

• Aile ilişkisini kanıtlayan belgeler — doğum cüzdanı, evlilik cüzdanı (apostil şerhli, onaylı Türkçe tercümeli)

• Şirket varlıkları için: ticaret sicili kayıt belgesi

Yabancı Mirasçılık Belgesinin Rolü

Yabancı mirasçılık belgesi, taşınmaz tapu devri için doğrudan kullanılamazsa da Türk mahkemesi nezdindeki başvuruda destekleyici delil olarak işlev görebilir. Özellikle miras bırakanın milli hukukuna tabi taşınır mallar bakımından aile yapısı ve mirasçılık taleplerinin değerlendirilmesine katkı sağlar. Bankalar ve tescil makamları ise pratikte yine de Türk mahkemesince düzenlenen mirasçılık belgesi talep etmektedir.

3. Adım: Veraset ve İntikal Vergisi Beyannamesi

Hangi miras prosedürü izlenirse izlensin, Türkiye'de bulunan mal edinen tüm mirasçılar, yetkili vergi dairesine veraset ve intikal vergisi beyannamesi vermek zorundadır. Uygulanacak süre iki faktöre bağlıdır: ölümün gerçekleştiği yer ve beyan tarihinde mirasçının bulunduğu yer.

Ölümün Türkiye'de gerçekleşmesi halinde:

Ölümün yabancı bir memlekette gerçekleşmesi halinde:

Özel hal — Gaiplik: Gaiplik halinde beyanname, gaiplik kararının ölüm siciline işlendiği tarihi takip eden 1 ay içinde verilir.

2026 Yılı Tarife ve İstisna Tutarları

2026 yılı için istisna tutarı mirasçı başına 3.000.000 TL'dir. Bu tutarı aşan matrah üzerinden aşağıdaki artan oranlı tarife uygulanır:

Vergi üç yılda altı eşit taksitte ödenebilir. Vergi borcu ödenmeden veya taksitlendirme yapılmadan tapu devri gerçekleştirilememektedir.

4. Adım: Tapu Müdürlüğünde Tapu Devri

Türk mirasçılık belgesi alındıktan ve veraset vergisi yükümlülüğü yerine getirildikten sonra tapu devri ilgili Tapu ve Kadastro Müdürlüğünde gerçekleştirilebilir.

Dikkat edilmesi gereken başlıca hususlar:

• Tüm mirasçıların bizzat hazır bulunması ya da noter onaylı ve apostilli özel vekâletname ile temsil edilmesi zorunludur — Tapu Müdürlüğü, bu işleme özgü açık yetki içeren vekâletname arar

• Tapu Müdürlüğü, devir işleminden önce vergi tahakkukunu denetler

• Yabancı kimlik belgelerinin onaylı Türkçe tercümeleri ibraz edilmelidir

5. Adım: Diğer Mal Kategorileri

Banka Hesapları

Türk bankaları hesapların mirasçılara devredilmesi için Türk mirasçılık belgesi ve vergi uyum belgesi talep eder. Mirasçıların yabancı kimlik belgelerinin apostilli ve onaylı Türkçe tercümeli olması gerekir.

Araçlar

Araç devirleri trafik tescil müdürlüğünde gerçekleştirilir. Aynı mirasçılık belgesi ve vergi tahakkuku gereklilikleri geçerlidir.

Şirket Payları

Türk şirketindeki pay devirleri için ortaklar kurulu kararı ve esas sözleşme değişikliğinin Ticaret Sicili Müdürlüğü'ne tescili gerekir. Vergi tahakkukunun tamamlanması, tescilden önce şarttır.

Yurt Dışından Süreç Yönetimi: Vekâletname

Yabancı mirasçıların büyük çoğunluğu Türk miras işlemlerini yurt dışından yürütmektedir. Bu durum, Türk avukata vergi beyannamesi, mahkeme işlemleri, tapu devri ve banka prosedürleri dahil tüm aşamalarda temsil yetkisi veren bir vekâletname düzenlenmesini zorunlu kılar.

Türkiye'de kullanılacak vekâletname iki farklı yoldan düzenlenebilir:

Seçenek A: Mirasçının Bulunduğu Ülkedeki Noterlik

Vekâletname, mirasçının ikamet ettiği ülkedeki yerel noterlik huzurunda düzenlenir. Belgenin Türkiye'de geçerli olabilmesi için aşağıdaki gerekliliklerin yerine getirilmesi zorunludur:

• Apostil: Belgenin Lahey Sözleşmesi kapsamında apostil şerhi taşıması gerekir. Türkiye'nin ilgili ülkeyle belgeleri apostil yükümlülüğünden muaf tutan ikili anlaşması bulunması halinde bu şart aranmaz.

• Türkçe tercüme: Belge yabancı dilde düzenlendiğinden, Türk makamlarınca tanınan bir tercüman tarafından Türkçeye çevrilmesi ve ardından Türk noteri tarafından onaylanması gerekir. Bu aşamada tercüme ve noter onay ücretleri doğmaktadır.

Seçenek B: Mirasçının Bulunduğu Ülkedeki Türk Konsolosluğu

Vekâletname, Türk konsolosluğunun bünyesindeki noterlik (konsolosluk noterliği) huzurunda tercüman eşliğinde doğrudan düzenlenir. Bu yolun iki pratik avantajı vardır:

• Belge başından itibaren Türkçe düzenlenir — sonradan ayrı tercüme veya Türk noter onayı gerekmez.

• Belge doğrudan Türk resmi makamı tarafından düzenlendiğinden apostil şerhi aranmaz.

Bu yol genellikle daha hızlı ve ekonomiktir; düzenleme sonrasındaki tercüme ve onay aşamaları ile bunlara ilişkin ücretler tamamen ortadan kalkmaktadır.

Hangi yol seçilirse seçilsin, vekâletname işleme özgü yetki içermelidir — ilgili işlemi açıkça kapsamayan genel nitelikteki bir vekâletname Tapu Müdürlüğü tarafından reddedilebilir.

Türkiye'deki Mirası Reddetmek Mümkün Mü?

Yabancı uyruklu mirasçılar, TMK m. 605 uyarınca Türkiye'deki mirası reddedebilir. Reddi miras, mirasçının ölümü ve mirasçılık sıfatını öğrenmesinden itibaren üç ay içinde yetkili Türk sulh hukuk mahkemesinde resmi beyanla gerçekleştirilmelidir.

Usulüne uygun gerçekleştirilen miras reddi, hem mirasçılık sıfatını hem de buna bağlı vergi yükümlülüğünü geriye dönük olarak ortadan kaldırır. Koşullu veya kısmi ret Türk hukukunda tanınmamaktadır.

Sık Sorulan Sorular

Miras işlemleri tamamlanmadan taşınmaz satılabilir mi?

Hayır. Tapu, devir tescil işlemi yapılana kadar miras bırakan adına kayıtlı kalmaya devam eder. Mirasçılar tapu sicilinde tescil edilmeden mal satılamaz veya üzerine ipotek kurulamaz.

Mirasçılardan biri sürece katılmıyorsa veya bulunamazsa ne yapılır?

Diğer mirasçılar o mirasçının payının yargı denetiminde yönetilmesi için Türk mahkemesine başvurabilir. Aşırı durumlarda ortaklığın giderilmesi davası açılarak taşınmazın satışa çıkarılması ve bedelinin paylaştırılması talep edilebilir.

Türkiye'deki mal için vasiyetname zorunlu mudur?

Zorunlu değil, ancak kesinlikle tavsiye edilir. Vasiyetname bulunmaması halinde Türk saklı pay hükümleri miras paylarını belirler. Türkçe düzenlenen ya da Türkiye'de tanınmaya elverişli bir yabancı vasiyetname, Türk hukukunun izin verdiği sınırlar içinde ölüme bağlı tasarruf özgürlüğü tanır ve miras sürecini önemli ölçüde kolaylaştırabilir.

Yurt dışındaki veraset prosedürümüz tamamlandı — yine de Türk mahkemesine gitmek zorunda mıyız?

Taşınmazlar bakımından evet. Tamamlanmış bir yabancı veraset prosedürü Türk taşınmazları için düzenlenen mirasçılık belgesinin yerini tutmaz. Tapu Müdürlüğü, yalnızca yabancı veraset belgesine dayanan tapu devri taleplerini işleme almaz. Yurt dışında her ne yapılmış olursa olsun, Türk mahkemesine yeni bir başvuru zorunludur.

Sonuç: Haklarınızı Korumak İçin Zamanında Hareket Edin

Yabancı uyruklu miras bırakanların Türkiye'deki terekesine ilişkin miras süreci, katı süreler, paralel yürütülen vergi ve hukuk prosedürleri ile atlatılamaz biçimsel gereklilikler içermektedir. Mirasçıların en sık yaptığı ve en ağır sonuçlara yol açan hata, kendi ülkelerinde tamamlanan veraset prosedürünün Türkiye'deki varlıklar bakımından da geçerli olacağını varsaymaktır. Bu varsayım doğru değildir ve bu hatayla hareket etmek ciddi gecikmelere ve ek maliyetlere neden olmaktadır.

Bu Rehber En Çok Kimlere Hitap Eder

• Türkiye'de taşınmaz, banka hesabı veya şirket payı bırakan yabancı uyruklu kişilerin mirasçıları

• Süreci yurt dışından yönetmek zorunda olan yurt dışında yerleşik Türk vatandaşları

• Türk yargı işlemleriyle koordinasyon sağlayan yabancı ülke avukatları ve tereke yöneticileri

• Üç aylık süre dolmadan önce mirası kabul ya da reddetmeyi değerlendiren herkes

NISANCI Avukatlık Bürosu, yabancı mirasçılara ve yurt dışında yerleşik Türk vatandaşlarına mirasçılık belgesi alınmasından tapu devrine, vergi beyannamesi verilmesinden uluslararası miras planlamasına kadar tüm aşamalarda danışmanlık sunmaktadır.

İletişime geçin — tüm başvurular gizlilik ilkesi çerçevesinde değerlendirilir.

Bu makale; 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu, 7338 sayılı Veraset ve İntikal Vergisi Kanunu ve 5718 sayılı MÖHUK hükümleri çerçevesinde genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. Hukuki danışmanlık niteliği taşımamaktadır. Her miras olayı kendine özgü koşullar içerdiğinden, herhangi bir işlem yapmadan önce uzman hukuki destek alınması tavsiye edilir.