Uzun Dönem İkamet İzni

Uzun dönem ikamet izni, 6458 sayılı Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanunu'nun 42 ila 45. maddeleri arasında düzenlenmiştir. Uygulamaya ilişkin usul ve esaslar ise aynı Kanun'un Uygulanmasına İlişkin Yönetmelik'in 40 ila 43. maddelerinde ayrıntılı biçimde ele alınmaktadır.

Uzun Dönem İkamet İzni Nedir?

Uzun dönem ikamet izni, Türkiye'de belirli bir süre yasal olarak ikamet etmiş yabancılara tanınan süresiz ikamet izni türüdür. Kanun'un 42. maddesinin birinci fıkrası bu izni şu şekilde tanımlamaktadır:

"Türkiye'de kesintisiz en az sekiz yıl ikamet izniyle kalmış olan ya da Bakanlığın belirlediği şartlara uyan yabancılara, Bakanlığın onayıyla valilikler tarafından süresiz ikamet izni verilir."

Uzun dönem ikamet izni, diğer ikamet izni türlerinden farklı olarak yenileme gerektirmez ve süresiz geçerliliğe sahiptir.

Kimler Başvuramaz?

Kanun, belirli statü sahiplerini bu izin türünün kapsamı dışında açıkça tutmaktadır. Madde 42(2) uyarınca:

"Mülteci, şartlı mülteci ve ikincil koruma statüsü sahipleri ile insani ikamet izni sahiplerine ve geçici koruma sağlananlara, uzun dönem ikamet iznine geçiş hakkı tanınmaz."

Başvuru Şartları

Kanun'un 43. maddesi, uzun dönem ikamet iznine geçişte aranan koşulları ayrıntılı biçimde düzenlemektedir:

"a) Kesintisiz en az sekiz yıl ikamet izniyle Türkiye'de kalmış olmak, b) Son üç yıl içinde sosyal yardım almamış olmak, c) Kendisi veya varsa ailesinin geçimini sağlayacak yeterli ve düzenli gelir kaynağına sahip olmak, ç) Geçerli sağlık sigortasına sahip olmak, d) Kamu düzeni veya kamu güvenliği açısından tehdit oluşturmamak."

Sekiz Yıllık Kesintisiz İkamet Şartı Hakkında

Sürenin hesaplanmasında öğrenci ikamet izninde geçirilen sürenin yalnızca yarısı dikkate alınmakta; diğer tüm ikamet izni türlerinde geçirilen süreler ise tam olarak sayılmaktadır.

Bakanlığın Belirlediği Şartlara Uyanlar

Kanun, sekiz yıllık ikamet şartını karşılamayan ancak Bakanlığın özel olarak belirlediği kriterleri taşıyan yabancılar için ayrı bir yol öngörmektedir. Bu kişiler hakkında kamu düzeni ve güvenliği şartı dışındaki koşullar aranmaz.

Uzun Dönem İkamet İzninin Sağladığı Haklar

Uzun dönem ikamet izni, yabancılara Türk vatandaşlarına tanınan haklara büyük ölçüde eşdeğer bir statü kazandırmaktadır. Kanun'un 44. maddesi bu hakları şu şekilde düzenlemektedir:

"Uzun dönem ikamet izni bulunan yabancılar; askerlik yapma yükümlülüğü, seçme ve seçilme, kamu görevlerine girme, muaf olarak araç ithal etme ve özel kanunlardaki düzenlemeler hariç, sosyal güvenliğe ilişkin kazanılmış hakları saklı kalmak ve bu hakların kullanımında ilgili mevzuat hükümlerine tabi olmak şartıyla, Türk vatandaşlarına tanınan haklardan yararlanırlar."

Bu düzenleme kapsamında uzun dönem ikamet izni sahipleri dört temel alanda istisna ile karşılaşmaktadır: askerlik yükümlülüğü, seçme ve seçilme hakkı, kamu görevlerine girme ve muaf araç ithali. Bunların dışındaki sosyal haklardan ise Türk vatandaşlarıyla eşit koşullarda yararlanabilmektedirler.

Kanun'un 44. maddesinin ikinci fıkrası uyarınca bu haklara kısmen veya tamamen kısıtlama getirme yetkisi Cumhurbaşkanı'na aittir.

İptal Hâlleri

Kanun'un 45. maddesi, uzun dönem ikamet izninin iptal edilebileceği durumları açıkça düzenlemektedir:

"Uzun dönem ikamet izinleri; a) Yabancının, kamu düzeni veya kamu güvenliği açısından ciddi tehdit oluşturması, b) Sağlık, eğitim ve ülkesindeki zorunlu kamu hizmeti dışında bir nedenle kesintisiz bir yıldan fazla süreyle Türkiye dışında bulunması, hâllerinde iptal edilir."

İptal işlemi valilikler tarafından yerine getirilmektedir.

İptal Sonrası Yeniden Başvuru

Yurt dışında geçirilen süre gerekçesiyle uzun dönem ikamet izni iptal edilen yabancılar, bu izni yeniden almak üzere başvuruda bulunabilmektedir. Yeniden başvurular yurt dışında konsolosluklara, yurt içinde ise bulunulan ilin valisliğine ya da Genel Müdürlükçe belirlenen usule göre yapılmaktadır. Bu başvurularda sekiz yıllık kesintisiz ikamet şartı yeniden aranmamakta ve başvurular öncelikli olarak en geç bir ay içinde sonuçlandırılmaktadır.

Sonuç

Uzun dönem ikamet izni, Türkiye'de uzun yıllar yasal olarak ikamet etmiş yabancılara tanınan en kapsamlı ikamet statüsüdür. Süresiz geçerliliği ve Türk vatandaşlarına yakın bir hukuki konumu ile bu izin türü, Türkiye'ye kalıcı olarak yerleşmeyi düşünen yabancılar açısından büyük önem taşımaktadır.

Başvuru koşullarının bireysel durumunuza göre değerlendirilmesi ve sürecin doğru yönetilmesi için uzman bir avukattan hukuki danışmanlık almanız tavsiye edilir. Gerekli belgeler ve başvuru sürecine ilişkin ayrıntılı bilgiye ilgili makalelerimizden ulaşabilirsiniz.