Kısa Dönem İkamet İzni

Kısa dönem ikamet izni, 6458 sayılı Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanunu'nun 31 ila 33. maddeleri arasında düzenlenmiştir. Uygulamaya ilişkin usul ve esaslar ise aynı Kanun'un Uygulanmasına İlişkin Yönetmelik'in 28 ve 29. maddelerinde ayrıntılı biçimde ele alınmaktadır.

Kısa Dönem İkamet İzni Nedir?

Kısa dönem ikamet izni, Türkiye'deki yabancılar hukuku çerçevesinde en geniş uygulama alanına sahip ikamet izni türüdür. Tek bir amaca bağlı olmaksızın bilimsel araştırmadan turizme, taşınmaz ediniminden tıbbi tedaviye kadar pek çok farklı durumu kapsamaktadır. Kanun'un 31. maddesinin birinci fıkrası, bu izinden yararlanabilecek kategorileri sınırlı sayıda belirlemiştir.

Kimler Başvurabilir?

Kanun'un 31. maddesinin birinci fıkrası uyarınca aşağıdaki kategorilerdeki yabancılara kısa dönem ikamet izni verilebilir:

a) Bilimsel Araştırma Amacıyla Gelenler

Bilimsel araştırma amacıyla Türkiye'ye gelecek yabancılar bu kapsamda değerlendirilmektedir. Araştırmanın izne tabi olması hâlinde ilgili kamu kurumundan (Kültür ve Turizm Bakanlığı, Enerji Bakanlığı, üniversiteler vb.) izin belgesi alınması; izne tabi olmaması hâlinde ise araştırma konusuna ilişkin beyan sunulması gerekmektedir. Bu amaçla gelecek yabancıların yurt dışı temsilciliklerimizden bilimsel araştırma vizesi almış olmaları zorunludur.

b) Türkiye'de Taşınmaz Malı Bulunanlar

Türkiye'de taşınmaz malı bulunan yabancılar bu kategoride başvuruda bulunabilir. Taşınmazın konut olarak kullanılması esas olup aile üyeleri — eş, ergin olmayan çocuklar ve bağımlı ergin çocuklar — taşınmazda konut mülkiyetine ya da oturma hakkına sahip olunması hâlinde bu kapsamda ikamet izni başvurusunda bulunabilir.

c) Ticari Bağlantı veya İş Kuracaklar

Ticari bağlantı kurmak veya iş kurmak amacıyla Türkiye'ye gelecek yabancılar bu kapsamda değerlendirilmektedir. Üç ayı aşan ikamet izni taleplerinde, temas kurulacak kişi veya şirketlerin davet mektubu ya da benzeri belgeleri istenebilmektedir.

d) Hizmet İçi Eğitim Programlarına Katılacaklar

Hizmet içi eğitim programlarına katılacak yabancılara bu kapsamda ikamet izni düzenlenmektedir. İzin süresi, eğitim veren kurum veya kuruluşun sunduğu programın içeriği, süresi ve yerine ilişkin bilgi ve belgeler esas alınarak belirlenmektedir.

e) Anlaşmalar veya Öğrenci Değişim Programları Kapsamında Gelenler

Türkiye Cumhuriyeti'nin taraf olduğu anlaşmalar ya da öğrenci değişim programları (Erasmus, Mevlana, Farabi vb.) çerçevesinde eğitim veya benzeri amaçlarla gelecek yabancılar bu kategoride değerlendirilmektedir. İzin süresi, eğitim veya benzeri amacın süresini aşamaz. İlk kayıt tarihinden itibaren üç ay içinde genel sağlık sigortalısı olmak için talepte bulunan öğrencilerden ayrıca sağlık sigortası istenmez.

f) Turizm Amaçlı Kalacaklar

Turizm amacıyla Türkiye'de kalacak yabancılar bu kapsamda başvuruda bulunabilir. Başvuru sahibinin seyahat planlarına ilişkin beyanı — ülkede nerede, ne zaman ve ne süreyle kalacağı — değerlendirilmekte; gerekli görülmesi hâlinde ek bilgi ve belge istenebilmektedir.

g) Tedavi Görecekler

Kamu sağlığına tehdit olarak nitelendirilen hastalıklardan birini taşımamak kaydıyla tedavi amacıyla Türkiye'ye gelecek yabancılar bu kategoride değerlendirilmektedir. Hastane kabul belgelerinin ibrazı gerekmekte olup tüm tedavi masraflarını karşıladığını belgeleyen yabancılardan sağlık sigortası şartı aranmaz. İzin, tedavi süresine uygun olarak düzenlenmektedir.

h) Adli veya İdari Makamlarca Türkiye'de Kalması Gerekenler

Adli veya idari makamların talep veya kararına bağlı olarak Türkiye'de kalması gereken yabancılara bu kapsamda ikamet izni düzenlenmektedir. İzin süresi, ilgili karar veya talepte belirtilen süre göz önünde bulundurularak belirlenir.

i) Aile İkamet İzninden Geçenler

Aile ikamet izninden kısa dönem ikamet iznine geçecek yabancılar bu kategoride yer almaktadır. En az üç yıl aile ikamet izniyle kaldıktan sonra on sekiz yaşını tamamlayanlar, Türk vatandaşıyla evli olup boşanan yabancılar ve destekleyicisi vefat edenler bu kapsamda başvuruda bulunabilmektedir.

j) Türkçe Öğrenme Kurslarına Katılacaklar

Millî Eğitim Bakanlığınca yetkilendirilmiş kurumlarda Türkçe öğrenme kurslarına katılacak yabancılara bu kapsamda ikamet izni düzenlenebilmektedir. Bu izin en fazla iki defa verilebilir. İzin süresi kurs süresini aşamaz.

k) Kamu Kurumları Aracılığıyla Eğitim, Araştırma, Staj ve Kurslara Katılacaklar

Kamu kurumları aracılığıyla Türkiye'de eğitim, araştırma, staj ve kurslara katılacak yabancılar bu kategoride değerlendirilmektedir. İzin süresi bir yılı aşamaz. Barınma, iaşe ve sağlık giderleri ilgili kamu kurumlarınca karşılanan yabancılardan sağlık sigortası şartı aranmaz.

l) Yükseköğrenimini Tamamlayanlar

Türkiye'de yükseköğrenimini tamamlayan ve mezuniyet tarihinden itibaren altı ay içinde başvuran yabancılara bu kapsamda ikamet izni verilebilmektedir. Bu izin bir defaya mahsus olmak üzere en fazla bir yıl süreyle düzenlenir.

m) Yatırım Yapacaklar

Türkiye'de çalışmayan ancak Cumhurbaşkanınca belirlenecek kapsam ve tutarda yatırım yapacak yabancılar ile bunların yabancı eşi ve ergin olmayan ya da bağımlı yabancı çocukları bu kategoride değerlendirilmektedir. Bu kapsamda düzenlenen ikamet izinleri en fazla beşer yıllık sürelerle verilebilir.

n) Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti Vatandaşları

Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti vatandaşlarına en fazla beşer yıllık sürelerle kısa dönem ikamet izni düzenlenebilmektedir.

İznin Süresi

Kısa dönem ikamet izninin genel azami süresi her başvuruda iki yıldır. Ancak bazı kategoriler için farklı kurallar geçerlidir:

• Yatırımcılar ve KKTC vatandaşları (m ve n bentleri): Her başvuruda en fazla beş yıl.

• Türkçe kursu katılımcıları: Toplamda en fazla iki kez düzenlenebilir.

• Mezuniyet sonrası izin: Yalnızca bir kez, en fazla bir yıl süreyle verilir.

Başvuru Şartları

Kanun'un 32. maddesi, kısa dönem ikamet izni başvurularında aranan koşulları şu şekilde düzenlemektedir:

"a) 31 inci maddenin birinci fıkrasında sayılan gerekçelerden biri veya birkaçını ileri sürerek talepte bulunmak ve bu talebiyle ilgili bilgi ve belgeleri ibraz etmek, b) 7 nci madde kapsamına girmemek, c) Genel sağlık ve güvenlik standartlarına uygun barınma şartlarına sahip olmak, ç) İstenilmesi hâlinde, vatandaşı olduğu veya yasal olarak ikamet ettiği ülkenin yetkili makamları tarafından düzenlenmiş adli sicil kaydını gösteren belgeyi sunmak, d) Türkiye'de kalacağı adres bilgilerini vermek."

Madde 7 kapsamına girmeme koşulu, başvuru sahibinin kamu düzeni veya kamu güvenliği açısından tehdit oluşturmaması anlamına gelmektedir.

Red, İptal ve Uzatılmama Hâlleri

Kanun'un 33. maddesi, kısa dönem ikamet izninin verilmeyeceği, iptal edileceği veya uzatılmayacağı durumları şu şekilde düzenlemektedir:

"a) 32 nci maddede aranan şartlardan birinin veya birkaçının yerine getirilmemesi veya ortadan kalkması, b) İkamet izninin, veriliş amacı dışında kullanıldığının belirlenmesi, ç) Hakkında geçerli sınır dışı etme veya Türkiye'ye giriş yasağı kararı bulunması."

Madde 33(2) uyarınca yurt dışında kalış süresi bakımından ikamet izninin iptali ile ilgili usul ve esaslar yönetmelikle düzenlenmektedir.

Yargı Yolu

Kasım 2024'te 7533 sayılı Kanun'la eklenen 31. maddenin yedinci fıkrası, reddedilen veya iptal edilen kısa dönem ikamet izinleri için açık bir yargısal denetim mekanizması öngörmektedir:

Yabancı veya yasal temsilcisi ya da avukatı tarafından ret veya iptal kararlarına karşı mahkemeye başvurulması hâlinde, savunmanın verilmesi veya savunma verme süresinin geçmesiyle dosya tekemmül etmiş sayılır. Gösterilen adrese tebligat yapılamaması hâlinde 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 26. maddesinin üçüncü fıkrasında öngörülen süre iki ay olarak uygulanır. Duruşma yapılması mahkemenin takdirine bırakılmıştır.

Sonuç

Kısa dönem ikamet izni, Türkiye'nin ikamet izni sistemi içinde en geniş uygulama alanına sahip ve en çok başvurulan izin türüdür. Genel uygunluk koşulları tüm kategoriler için büyük ölçüde aynı olmakla birlikte, her bir başvuru gerekçesi kendine özgü belge gereksinimleri ve usul ayrıntıları içermektedir.

Bireysel durumunuza en uygun kategoriyi belirlemek ve başvurunun eksiksiz hazırlanmasını sağlamak için uzman bir avukattan hukuki danışmanlık almanız tavsiye edilir. Her kategori için gerekli belgeler ve başvuru sürecine ilişkin ayrıntılı bilgiye ilgili makalelerimizden ulaşabilirsiniz.